Το μυστικό του καρχαρία της Γροιλανδίας: Αυτό που δεν ήξερες για τον παγωμένο θηρευτή των θαλλασών
Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας για δεκαετίες παρουσιαζόταν ως ένα σχεδόν «ζωντανό απολίθωμα» – αργός, σχεδόν τυφλός, με εμφάνιση που θύμιζε περισσότερο φθαρμένο αντικείμενο παρά κορυφαίο θηρευτή. Με προσδόκιμο ζωής που, σύμφωνα με παλαιότερες μελέτες, άγγιζε ακόμη και τα 500 χρόνια, το είδος αυτό θεωρούνταν ένα από τα πιο μυστηριώδη πλάσματα των θαλασσών. Ωστόσο, η επιστημονική εικόνα του αρχίζει πλέον να αλλάζει ριζικά.
Πρόσφατη έρευνα από επιστήμονες πέντε πανεπιστημίων αποκάλυψε ότι ο καρχαρίας της Γροιλανδίας δεν είναι στην πραγματικότητα τυφλός, όπως πιστευόταν μέχρι σήμερα. Αν και τα μάτια του φαίνονται συχνά θολά και καλύπτονται από παρασιτικούς οργανισμούς, η ανάλυση του αμφιβληστροειδούς έδειξε πως παραμένει λειτουργικός και μπορεί να ανιχνεύει φως και αντιθέσεις. Τα ευρήματα αυτά ανέτρεψαν μια από τις πιο παγιωμένες αντιλήψεις για το είδος, αποδεικνύοντας πόσο περιορισμένη εξακολουθεί να είναι η γνώση μας για τη βιολογία του.
Ένας άγνωστος θηρευτής των παγωμένων θαλασσών
Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας συγκαταλέγεται στα λιγότερο μελετημένα σπονδυλωτά του πλανήτη. Παρότι μπορεί να φτάσει σε μήκος τα έξι μέτρα, ζει στα σκοτεινά και παγωμένα νερά της Αρκτικής, γεγονός που καθιστά την παρατήρησή του εξαιρετικά δύσκολη. Η αργή του κίνηση είχε οδηγήσει πολλούς επιστήμονες να θεωρήσουν ότι πρόκειται κυρίως για πτωματοφάγο.
Ωστόσο, ευρήματα από στομάχια καρχαριών που περιείχαν υπολείμματα καριμπού, πολικών αρκούδων, φαλαινών και φώκαινων δείχνουν ότι δεν περιορίζεται στη συλλογή τροφής, αλλά ενδέχεται να κυνηγά ενεργά. Τα δεδομένα αυτά αλλάζουν ριζικά την αντίληψη για τον ρόλο του στο αρκτικό οικοσύστημα.
Αμφισβήτηση της «μακροβιότητας»
Η ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι ο καρχαρίας της Γροιλανδίας είναι το μακροβιότερο σπονδυλωτό της Γης τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση. Η μελέτη του 2016, που του απέδιδε ηλικία έως και 500 ετών, βασίστηκε σε μεθόδους ραδιοχρονολόγησης με σημαντικά περιθώρια σφάλματος σε μικρότερες χρονικές κλίμακες. Ειδικοί επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα αυτά είναι ενδεικτικά και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση.
Απροσδόκητη ευκινησία και παγκόσμια παρουσία
Πρόσφατες παρατηρήσεις με υποβρύχια οχήματα αποκάλυψαν πως ο καρχαρίας της Γροιλανδίας διαθέτει μεγαλύτερη ευκινησία απ’ ό,τι πιστευόταν. Έχουν καταγραφεί κινήσεις του από την επιφάνεια έως τον βυθό, με χρήση των πτερυγίων του με ακρίβεια που θυμίζει θαλάσσια θηλαστικά. Η εικόνα του αδέξιου και παθητικού ζώου φαίνεται πλέον ξεπερασμένη.
Παράλληλα, το όνομά του αποδεικνύεται παραπλανητικό. Αν και συνδέεται με τη Γροιλανδία και τα αρκτικά βάθη, εντοπίζεται συχνά και σε ρηχά νερά, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι διασχίζει τεράστιες αποστάσεις, ίσως και ολόκληρο τον Ατλαντικό. Το γεγονός αυτό εγείρει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προστατεύεται και να διαχειρίζεται το είδος διεθνώς.
Η απειλή της κλιματικής αλλαγής
Η κλιματική αλλαγή προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας. Η Αρκτική θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη περιοχή του πλανήτη, με αποτέλεσμα να αλλάζουν ριζικά τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Αν και ο καρχαρίας της Γροιλανδίας θεωρείται εξαιρετικά προσαρμοστικός, παραμένουν κρίσιμα κενά γνώσης, κυρίως σχετικά με την αναπαραγωγή του.
Η τελευταία καταγραφή εγκύου θηλυκού έγινε πριν από περισσότερες από επτά δεκαετίες και μέχρι σήμερα δεν είναι γνωστό πού ή πώς αναπαράγεται το είδος. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η κατανόηση αυτών των μηχανισμών είναι καθοριστική για την προστασία του.
Ένα πλάσμα που εξακολουθεί να μας εκπλήσσει
Η περίπτωση του καρχαρία της Γροιλανδίας υπενθυμίζει τα όρια της ανθρώπινης γνώσης. Πίσω από την εικόνα ενός αργού, σχεδόν τυφλού πλάσματος, φαίνεται να κρύβεται ένας ικανός, ευέλικτος και πιθανώς ιδιαίτερα αποτελεσματικός θηρευτής. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, είναι μάλλον θέμα χρόνου να αποκαλυφθεί για ακόμη μία φορά πόσο πολύ τον έχουμε υποτιμήσει.