«Κόκκινη λίστα» ψαριών: Τα είδη που πρέπει να αποφεύγουμε – Οι συστάσεις της EFSA για εγκύους και παιδιά
Η κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών αποτελεί βασικό στοιχείο της μεσογειακής διατροφής, αλλά νέα έρευνα της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αποκαλύπτει ότι οι πολίτες της ΕΕ δεν είναι πάντα πλήρως ενημερωμένοι για τους κινδύνους από ρύπους, όπως ο υδράργυρος. Η μελέτη εξετάζει πόσο συχνά οι Ευρωπαίοι τρώνε ψάρια, ποια είδη είναι πιο επικίνδυνα και πώς η ενημέρωση μπορεί να προστατεύσει την υγεία, ιδιαίτερα των εφήβων και των εγκύων.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περίπου το 60% των καταναλωτών στην ΕΕ, την Ισλανδία και τη Νορβηγία δηλώνουν ότι καταναλώνουν ψάρια και θαλασσινά. Από αυτούς, έως και το 1/3 – δηλαδή το 34% των εφήβων και ενηλίκων και το 33% των εγκύων – τρώνε ψάρια με υψηλά επίπεδα υδραργύρου (1,0 mg/kg) τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα.
Ποια ψάρια έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο
Στη λεγόμενη «κόκκινη λίστα» περιλαμβάνονται μεγάλα αρπακτικά ψάρια όπως ο ξιφίας, ο καρχαρίας, ο τόνος (ιδίως γαλάζιου πτερυγίου) και ο μακρύπτερος τόνος (άλμπακορ). Τα είδη αυτά παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα υδραργύρου, καθώς τρέφονται με μικρότερα ψάρια, με αποτέλεσμα η ουσία να συσσωρεύεται στον οργανισμό τους.
Άλλα είδη με σχετικά υψηλή περιεκτικότητα είναι η βασιλική σκορπίνα, ο μπακαλιάρος Ατλαντικού, ο ροφός και το σκουμπρί μεγάλου μεγέθους. Αντίθετα, ψάρια με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο είναι οι σαρδέλες, ο γαύρος, ο μπακαλιάρος, ο σολομός (ιδίως ο άγριος) και η τιλάπια. Από τα θαλασσινά, χαμηλές συγκεντρώσεις παρουσιάζουν οι γαρίδες, τα καβούρια, τα χτένια και ο αστακός.
Συστάσεις για ασφαλή κατανάλωση
Οι περισσότερες εθνικές αρχές στην ΕΕ συνιστούν 1-2 μερίδες ψαριών ή θαλασσινών την εβδομάδα, ώστε να εξασφαλίζονται τα οφέλη για την υγεία χωρίς αυξημένο κίνδυνο από ρύπους όπως ο υδράργυρος. Για τις έγκυες γυναίκες, προτείνεται η αντικατάσταση των μεγάλων ψαριών με μικρότερα είδη χαμηλής περιεκτικότητας.
Η έρευνα έδειξε ότι πολλοί καταναλωτές γνωρίζουν τις σχετικές οδηγίες και τις λαμβάνουν υπόψη, ωστόσο παράγοντες όπως η γεύση, το κόστος και η επιθυμία για πιο υγιεινή διατροφή επηρεάζουν τις επιλογές τους. Περίπου οι μισοί γνωρίζουν τα οφέλη της κατανάλωσης ψαριών, ενώ μόλις ένας στους δέκα γνωρίζει τους κινδύνους από τη ρύπανση. Ο υδράργυρος, πάντως, αναγνωρίζεται ως ο πιο γνωστός ρύπος.
Η έρευνα της EFSA
Το πρώτο στάδιο της μελέτης πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο και Μάιο του 2023 σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και στην Ισλανδία και τη Νορβηγία. Το δεύτερο στάδιο ακολούθησε σε 15 χώρες, προκειμένου να συγκριθούν όσες είχαν επικαιροποιήσει τις εθνικές τους συστάσεις με όσες δεν το είχαν πράξει.
«Αν και τα ευρήματα αυτά είναι σημαντικά, στην έκθεση εξηγούμε ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή λόγω των αβεβαιοτήτων σχετικά με την αντιπροσωπευτικότητα των ερευνών», δήλωσε η Σοφία Ιωαννίδου, εμπειρογνώμονας της EFSA και συντονίστρια της έρευνας.
Σε όλες τις χώρες, τουλάχιστον 9 στους 10 καταναλωτές άνω των 10 ετών ανέφεραν μείωση στην κατανάλωση ψαριών ή θαλασσινών με υψηλή περιεκτικότητα σε ρύπους. Τα υψηλότερα ποσοστά συμμόρφωσης παρατηρήθηκαν στη Λιθουανία, την Τσεχία και την Πορτογαλία, ενώ στην Ισλανδία και την Ελλάδα το ποσοστό έφτασε το 100%.
Επιπτώσεις του υδραργύρου στην υγεία
Η έκθεση σε υδράργυρο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι κυριότερες είναι:
- Βλάβες στις εγκεφαλικές λειτουργίες, ιδίως σε παιδιά και εγκύους.
- Γενετικές αλλοιώσεις και χρωμοσωμικές ανωμαλίες.
- Αλλεργικές αντιδράσεις, όπως κνησμός και πονοκέφαλοι.
- Αναπαραγωγικές διαταραχές και αυξημένος κίνδυνος αποβολών.
Πρόληψη και αντιμετώπιση
Η θεραπεία δηλητηρίασης από υδράργυρο εξαρτάται από τη μορφή και τη σοβαρότητα της έκθεσης. Πρώτο βήμα είναι η απομάκρυνση από την πηγή, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται χηλικές ενώσεις, όπως η διμερκαπρόλη ή το DMSA, που δεσμεύουν τον υδράργυρο και βοηθούν στην αποβολή του.
Προληπτικά μέτρα
- Αποφυγή χρήσης συσκευών ή θερμομέτρων που περιέχουν υδράργυρο.
- Περιορισμός κατανάλωσης μεγάλων ψαριών, κυρίως από ρυπασμένες περιοχές.
- Ορθή διαχείριση απορριμμάτων που περιέχουν υδράργυρο.
- Έγκαιρη ενημέρωση και πρόληψη για την προστασία της δημόσιας υγείας.