Эрон Россиядан Верба мажмуасини олади: АҚШ босими кучаймоқда
Эрон Россия билан ҳаво ҳимоясини кучайтиришга қаратилган йирик келишувга яқинлашгани ҳақида хабарлар тарқалди. Financial Times манбаларига кўра, Теҳрон 500 та “Верба” кўчма учириш қурилмалари ва тахминан 2500 та 9М336 туридаги ракета хариди бўйича 500 миллион евро атрофидаги шартнома тузган.
Нашр маълум қилишича, келишув 2025 йил декабр ойида Москвада расмийлаштирилган, етказиб бериш эса уч йиллик даврга мўлжалланган (ФТда 2027–2029 йиллар бўйича график ҳам тилга олинади).
Манбалар таъкидлашича, Теҳрон бундай қадамга ҳаводан берилаётган таҳдидлар фонида, айниқса дронлар ва паст баландликдаги зарбалар хавфи кучайган даврда келган. “Верба” айнан шундай сценарийларга қарши — паст учувчи ҳаво мақсадлари ва учувчисиз аппаратларга қарши ишлатилиши мумкин бўлган мобил тизим сифатида қараляпти.
Шу ортиқча детал ҳам бор: Россия ва Эроннинг стратегик ҳамкорлиги ҳақидаги битимлар муҳокамаси олдиндан ҳам юриб келаётган бўлса-да, бу сафар ҳарбий-техник алоқалар алоҳида тезлашгани сезиляпти. 2025 йил 17 январ куни икки давлат “комплекс стратегик шериклик” руҳидаги шартномани имзолагани ҳақида очиқ манбаларда ҳам қайд этилган.
Бироқ муҳим нукта: бу шериклик ҳужжатида “ўзаро мудофаа мажбурияти”, яъни бир-бирини автоматик ҳимоя қилиш банди йўқлиги ҳам аввалдан айтилган. Демак, ҳозирги яқинлашув кўпроқ ҳамкорлик ва қурол-яроғ савдоси логикасида кетаяпти, “иттифоқ” форматидан эмас.
Февраль ўртасида эса Теҳрон ва Вашингтон муносабатларида кескинлик сақланиб турган пайтда, Россия ва Эрон ҳарбий-денгиз кучлари жанубий йўналишларда қўшма машқлар ўтказгани ҳақида хабарлар чиқди. Бу манёврлар Уммон кўрфази ва яқин акваториялар фонида тилга олинди.
Шу пайтнинг ўзида АҚШнинг Яқин Шарқдаги ҳарбий иштироки ҳам кучайиб бораётгани ҳақидаги сигналлар кўпайди. Axios хабарига кўра, Доналд Трамп музокаралар муваффақиятсиз кетса, минтақада яна бир авиаташувчи гуруҳини жойлаштириш вариантини ҳам кўриб чиқаётганини айтган. ФТ эса спутник тасвирлари орқали минтақадаги авиация кучлари кўпайганини ёритган.
Хулоса оддий: Эрон ҳаво ҳимоясини “қайта йиғиш”га уринаяпти, Россия эса бу орқали ҳам иқтисодий, ҳам геосиёсий таъсирини кенгайтиряпти. АҚШ эса дипломатия билан бир вақтда куч намойишини ҳам оширяпти. Бу учбурчакда энг хавфлиси — ҳар бир янги келишув ва ҳар бир манёвр минтақадаги нервни янада таранглаштириб қўяди.