Қазақстандықтарға несие алу қиындатылмайды
Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) әзірге тұтынушылық несие беру ережелерін қатаңдатпау туралы шешім қабылдады. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, қабылданған шаралар қажетті нәтиже берді, сондықтан жаңа шектеулер енгізу жоспарланбаған, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
Қандай жаңа шектеулерді енгізбеу туралы шешім қабылданды?
Мұндай шешім Ұлттық банк, ҚНРДА, "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасы және сарапшылар қауымдастығы өкілдерінің қатысуымен өткен үкіметтің экономикалық блогының кеңесінде айтылды. Сүлейменовтің хабарлауынша, 2024 жылдан бастап дәйекті түрде енгізілген шаралар инфляцияны өсіретін факторлардың бірі болған кепілсіз несиелендірудің шамадан тыс өсуін тоқтатуға мүмкіндік берді.
"Қазіргі уақытта қабылданған шаралардың нәтижесін талдау негізінде біз БЖК (борыш жүктемесінің коэффициенті) мен БКК (борыштың кіріске қатысты коэффициенті) бойынша талаптарды қатаңдатудан бас тарту, сондай-ақ ипотека бойынша ЖТСӨ-ні төмендетпеу туралы бірлескен шешім қабылдадық. Бұдан бөлек, экономикадағы жиынтық сұраныс қазір инвестициялардағы оң тренд есебінен қолдау тауып отыр, мұнда салымдардың 70 пайыздан астамы жеке секторға тиесілі", - деді Сүлейменов.
Анықтама: Борыш жүктемесінің коэффициенті (БЖК) - әлеуетті қарыз алушының сенімділігін бағалауға мүмкіндік беретін көрсеткіш. Ол несиелер мен бөліп төлеу бойынша барлық ай сайынғы төлемдер сомасының орташа айлық табысқа қатынасы ретінде есептеледі. Борыштың кіріске қатысты коэффициенті (БКК) де осы мақсатқа қызмет етеді және жалпы өтелмеген берешекті жылдық табысқа бөлу арқылы есептеледі.
Қандай ережелер қолданыста бар?
Сонымен қатар кейінгі екі жылда қарыз алушыларға қойылатын талаптар қатайтылып қойған болатын. Қазір келесі ережелер қолданылады:
қарыз алушылардың төлем қабілеттілігін бағалау кезінде борыштың кіріске қатысты коэффициенті (БКК) ескеріледі;
банктер онлайн-несие ресімдеу кезінде клиенттерді мұқият тексеруге міндетті;
қолданыстағы мерзімі өткен берешегі болса, жаңа несие алуға болмайды;
сомасы 1000 АЕК-тен (4,3 миллион теңге) асатын несие ресімдеу кезінде жұбайының келісімі талап етіледі.
Реттеушілердің пікірінше, дәл осы шаралар тұтынушылық несиелендірудің өсу қарқынын төмендетуге мүмкіндік берді.
Ипотека тағдыры не болмақ?
Қазіргі уақытта ипотека бойынша ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі (ЖТСӨ) 25 пайызды құрайды. Бұған дейін ҚНРДА оны 20 пайызға дейін төмендетуді ұсынған болатын, алайда банктермен және жұртшылықпен талқылаудан кейін бұл идеядан бас тартылды.
Сонымен қатар, шілде айының басында агенттік 2027 жылдан бастап басқа, сараланған тәсіл қолданылатынын хабарлады: шекті ЖТСӨ әрбір нақты жағдайда LTV мәніне - несие құны мен кепіл сомасының арақатынасына байланысты болады. Егер LTV 0,7-ден төмен немесе оған тең болса (яғни алғашқы жарна 30 пайыздан кем емес), шекті мөлшерлеме 20 пайызды, қалған жағдайларда 25 пайызды құрайды.
Жаңа шаралардан неге бас тартылды?
ҚНРДА төрағасының орынбасары Дәурен Сәлімбаев өз кезегінде жеке тұлғалардың кепілсіз несиелері бойынша дефолттардың (қарыз алушының міндеттемелерін орындаудан бас тартуы) төмен деңгейі туралы айтты, ол 1,5 пайыз деңгейінде сақталып отыр. Сәлімбаевтың айтуынша, төлеу мерзімі 90 күннен асқан жұмыс істемейтін қарыздар қалдығының жалпы көлемінің өсуі жинақталған тиімділікпен түсіндіріледі және жаңа несиелердің сапасын көрсетпейді.
Сондай-ақ кездесуге қатысушылар бөлшек сауда секторындағы несиелендіру қарқынының баяулауына назар аударды, бұл бірнеше жыл бойы тіркелген жылына 30 пайыз деңгейіндегі жедел өсуден кейін болып отыр. Олардың бағалауынша, бұл тұтынудың жалпы бәсеңдеуіне әкелді.
Айта кетейік, бұған дейін үкімет Халықтың табысын арттырудың 2026–2029 жылдарға арналған кешенді жоспарын бекіткен болатын. Құжатта жалақы, жұмыс орындары, азық-түлік бағасы, салық жеңілдіктері, әлеуметтік қолдау және қазақстандықтардың борыш жүктемесін азайту бойынша шаралар жазылған.