Ali Larijani: Ključni iranski moćnik i vješti politički operater

Ali Larijani, jedna od najmoćnijih figura u Iranu i blizak saradnik pokojnog vrhovnog vođe ajatolaha Ali Hamneija, ubijen je u zračnom napadu na Teheran 17. marta.

Obavljajući uticajnu funkciju sekretara Vrhovnog savjeta za nacionalnu sigurnost Irana, ključnog tijela za donošenje politika, Larijani je nakon Hamneijeve smrti u izraelskom napadu 28. februara postao de facto lider Islamske Republike.

Iako nije bio klerik, bio je figura koja je povezivala suprotstavljene političke frakcije i održavala snažne veze s Islamskom revolucionarnom gardom (IRGC), obavještajnim službama i vjerskim establišmentom.

Nakon što je ubijen Hamnei, njegov sin postao osporavani nasljednik, a sada i sa ubijenim Larijanijem, Iran se suočava sa, izgleda, izuzetno dubokim vakuumom u rukovodstvu. Njegova smrt, kažu stručnjaci, mogla bi dodatno zakomplicirati diplomatske napore za okončanje trenutnog rata.

"Među onima za koje znamo da su i dalje unutar sistema Islamske Republike, političarima za koje možemo potvrditi da su živi, nema zamjene za Alija Larijanija za ovu ulogu," rekao je britanski politički analitičar Babak Dorbeiki.

Operater sistemaTokom političke karijere koja je trajala decenijama, 67-godišnji Larijani obavljao je niz funkcija, uključujući nuklearnog pregovarača, predsjednika parlamenta i državnog izvršioca. Iznad svega uspio je da preživi nekoliko političkih prevrata.

Dva puta je gubio naklonost vlasti, ali se vraćao na političku scenu. Nakon 12-dnevnog rata Irana s Izraelom i Sjedinjenim Državama u junu 2025, njegova uloga šefa nacionalne sigurnosti postala je sve istaknutija.

Njegova karijera pokazuje njegovu svestranost. Služio je u IRGC-u, vodio državnu televiziju deset godina, proveo nuklearni sporazum iz 2015. kroz parlament i bio predsjednik parlamenta 12 godina.

Za Islamsku Republiku, Larijani je bio most između klerika i generala u zemlji, kao i između Teherana i zapadnih prijestolnica. Nije bio ideološki radikal, ali se smatrao najsposobnijim operaterom sistema.

Uprkos tome, sistem ga je dva puta odbacio. Vijeće čuvara, tijelo pod dominacijom tvrdolinijaša, mu je 2021. i ponovo 2024. zabranilo kandidovanje za predsjednika. Ove odluke šokirale su čak i njegove kritičare.

Analitičari su to tumačili kao frakcijske manevre, pokušaj da se prostor očisti za tvrdu liniju, ali je poruka bila ponižavajuća za čovjeka koji je decenijama bio na najvišim funkcijama.

'Kenedijevi Irana'Rođen u svetom šiitskom gradu Nadžafu, u susjednom Iraku, Larijani potiče iz porodice duboko ukorijenjene u političku elitu nastalu nakon Islamske revolucije 1979. godine, zbog čega ih je časopis Time nazvao "Kenedijevi Irana".

Njegov otac bio je ugledni vjerski učenjak, a brak s porodicom Morteze Motaharija, predsjednika Revolucionarnog vijeća, osigurao mu je pristup centrima moći od samog početka.

Za razliku od mnogih savremenika iz vjerskih škola, Larijanu je imao i sekularno obrazovanje, magistrirao je i doktorirao zapadnu filozofiju na Univerzitetu u Teheranu, gdje je pisao rad o djelima njemačkog filozofa Immanuela Kanta.

Povratak kroz ratNakon nekoliko godina političke stagnacije, Larijanijeva pozicija se promijenila nakon 12-dnevnog rata.

U januaru su Sjedinjene Države uvele sankcije Laridžaniju zbog njegove uloge u brutalnom gušenju masovnih protesta koji su izbili krajem decembra 2025. i odnijeli hiljade života.

Prošlog mjeseca, prije nego što su Sjedinjene Države i Izrael pokrenuli rat protiv Irana, Hamnei je odredio Larijanija kao preferiranog kandidata za privremeno upravljanje zemljom u slučaju njegove smrti. Hamnei je ubijen samo nekoliko dana kasnije.

Od tada, Larijani je bio jedan od najglasnijih zvaničnih glasova u Iranu. U znak prkosa, on i drugi visoki iranski lideri pojavili su se na ulicama Teherana 13. marta dok je Izrael izvodio zračne napade na grad. To je bio posljednji put da je viđen u javnosti.

*Saradnja na tekstu Hannah Kaviani Radio Farda