Η πραγματική υπαρξιακή απειλή της Ευρώπης
Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάζει μια λανθασμένη εκτίμηση της Ευρώπης, η οποία θεωρείται από καιρό ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος της Αμερικής. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και άλλες πολιτικές που οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης χλευάζουν ως «προοδευτικές», προειδοποιεί, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε «εξάλειψη του πολιτισμού» μέσα σε λίγες δεκαετίες.
Το επιχείρημα αυτό βασίζεται σε μια θεμελιώδη παρερμηνεία της τρέχουσας κατάστασης της Ευρώπης. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση αντιμετωπίζει πράγματι μια υπαρξιακή απειλή, αυτή δεν έχει καμία σχέση με τη μετανάστευση ή την πολιτιστική πολιτική.
Η πραγματική απειλή που αντιμετωπίζει η Ευρώπη έγκειται στην οικονομική και τεχνολογική της υστέρηση. Μεταξύ 2008 και 2023 το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 87% στις ΗΠΑ, σε σύγκριση με μόλις 13,5% στην ΕΕ. Κατά την ίδια περίοδο το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΕΕ μειώθηκε από 76,5% του επιπέδου των ΗΠΑ σε 50%. Ακόμα και η φτωχότερη Πολιτεία των ΗΠΑ –το Μισισίπι –έχει υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα από αυτό αρκετών μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, της Ιταλίας και του μέσου όρου της ΕΕ.
Αυτό το διευρυνόμενο οικονομικό χάσμα δεν μπορεί να εξηγηθεί από δημογραφικούς παράγοντες. Αντίθετα, αντανακλά την ισχυρότερη αύξηση της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ, που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνολογική καινοτομία και στην υψηλότερη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής. Σήμερα περίπου οι μισές από τις 50 μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο είναι αμερικανικές, ενώ μόνο τέσσερις είναι ευρωπαϊκές. Κατά τις τελευταίες πέντε δεκαετίες 241 αμερικανικές εταιρείες εξελίχθηκαν από νεοσύστατες επιχειρήσεις σε εταιρείες με κεφαλαιοποίηση τουλάχιστον 10 δισ. δολαρίων, σε σύγκριση με μόλις 14 στην Ευρώπη.
Αυτές οι τάσεις θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: Ποιες χώρες θα ηγηθούν των βιομηχανιών του μέλλοντος και πού θα βρίσκεται η Ευρώπη; Ο αγώνας για την τεχνολογική ηγεσία καλύπτει πλέον ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η μηχανική μάθηση, ο σχεδιασμός και η παραγωγή ημιαγωγών, η ρομποτική, η κβαντική πληροφορική, η ενέργεια σύντηξης, η χρηματοοικονομική τεχνολογία και οι αμυντικές τεχνολογίες. Η Ευρώπη μπαίνει σε αυτόν τον αγώνα με σαφές μειονέκτημα.
Το τεχνολογικό χάσμα μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης μπορεί να αποδοθεί σε διάφορους παράγοντες. Πρώτον, οι ΗΠΑ διαθέτουν ένα πολύ πιο βαθύ και δυναμικό οικοσύστημα για τη χρηματοδότηση νεοσύστατων επιχειρήσεων, ενώ η Ευρώπη εξακολουθεί να στερείται πραγματικής ένωσης κεφαλαιαγορών, γεγονός που περιορίζει την κλίμακα και την ταχύτητα με την οποία μπορούν να αναπτυχθούν οι νέες επιχειρήσεις. Δεύτερον, η Ευρώπη παρεμποδίζεται από υπερβολική και κατακερματισμένη εποπτεία. Εάν η Ευρώπη επιτρέψει την αύξηση του τεχνολογικού της χάσματος κατά τις επόμενες δεκαετίες, κινδυνεύει να βιώσει παρατεταμένη στασιμότητα και συνεχή οικονομική παρακμή σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Οπως παρατήρησε ο Ερνεστ Χέμινγκγουεϊ, η χρεοκοπία συμβαίνει «σταδιακά και μετά ξαφνικά». Μέχρι στιγμής, η τεχνολογική παρακμή της Ευρώπης ήταν σταδιακή. Αλλά αν δεν καταφέρει να αντιμετωπίσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες της, η σημερινή αργή διάβρωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ξαφνική και μη αναστρέψιμη απώλεια οικονομικής ισχύος.
Ο Νουριέλ Ρουμπινί είναι ομότιμος καθηγητής στη Stern School of Business του NYU