Το τελευταίο Long Play

Πέρυσι τέτοιες μέρες κυκλοφόρησε η αυτοβιογραφία του Διονύση Σαββόπουλου με τίτλο έναν παλιό του στίχο που μιλάει για τα χρόνια που φεύγουν χύμα. Την περασμένη εβδομάδα ολοκληρώθηκε η προβολή ενός τηλεοπτικού ντοκιμαντέρ πέντε επεισοδίων στο οποίο αυτός διηγήθηκε το δισκογραφικό του έργο: ο τίτλος του ήταν, όχι τυχαία, «Σαββόπουλος long play». Και το βιβλίο και το ντοκιμαντέρ μαρτυρούν την ανάγκη του μεγάλου μας τραγουδοποιού να μας πει ένα αντίο προσωπικά: σαν να μιλάει στον καθένα από όσους τον αγάπησαν. Και τα δύο έχουν τον γλυκό τόνο της φωνής του, αποτελούν αφηγήσεις όλων όσων ο ίδιος θα ήθελε να θυμόμαστε από τον ίδιο.

Περιέχουν κάποια μυστικά, μερικές εξηγήσεις, κάμποση αυτοκριτική, εν τέλει σοφία. Είναι οι ιστορίες μιας ζωής που διηγείται ένας ευτυχής άνθρωπος. Το κάνει χαμηλόφωνα και είναι λίγο παράξενο για κάποιον που στη ζωή του αγάπησε το πανηγύρι και τις πολύβουες παρέες που δημιούργησε. Αλλά έτσι έπρεπε να γίνει. Εχοντας δώσει για χρόνια μάχες με ασθένειες, μάχες αξιοπρέπειας μακριά από τη δημοσιότητα, ο Σαββόπουλος είχε καταλάβει τον τελευταίο χρόνο ότι αυτός «ο αρχηγός σε αυτό το πανηγύρι» ζει το πανηγύρι μετά τη λήξη του. Και ήθελε χωρίς ταρατατζούμ και μπάντες και χορούς να μας πει αντίο. Με «το κεφάλι στον πάγκο του χασάπη», χαμογελώντας στον χρόνο που γινόταν συνεχώς και λιγότερος, και στον οποίο κατάφερε να δώσει ένα σχήμα διά μέσου της Τέχνης του. Για την ακρίβεια κατάφερε να κλείσει το σχήμα με τον τρόπο του.

Το να βλέπω τον Σαββόπουλο να μιλάει στον Παύλο Τσίμα μέρες μετά τον θάνατό του ομολογώ ότι με ανατρίχιασε. Το να είναι κάποιος επίκαιρος μετά τον θάνατό του μπορεί να συμβεί, αρκεί να έχει υπάρξει σημαντικός δημιουργός και διανοητής. Το να είναι ωστόσο κάποιος ολοζώντανος στην τηλεόραση, ενώ τον έχουμε μόλις αποχαιρετήσει, ήταν κάτι μοναδικό. Ο Σαββόπουλος, ωραίος και λαμπερός, έμοιαζε μια εικόνα και μια φωνή από το Υπερπέραν, που μιλούσε στον καθένα κοιτάζοντάς τον στα μάτια. Αποχαιρετάμε τους ανθρώπους που υπήρξαν για μας σημαντικοί με πόνο και θλίψη, γιατί δεν θα τους ξαναδούμε. Στην περίπτωση του Σαββόπουλου ήταν σαν αυτός να μας ανταπέδωσε τον αποχαιρετισμό μιλώντας μας μετά την τελετή του αντίο: ο τελευταίος λόγος στη μεταξύ μας σχέση ήταν τελικά δικός του. Οπως δηλαδή έπρεπε.

Σκηνοθέτησε ο Σαββόπουλος το αντίο του; Οχι, αλλά κάπως έτσι προέκυψε το πράγμα χάρη σε μια μοναδική συμμαχία με τη μοίρα του, την οποία μετέτρεψε κι αυτή σε παιδική του φίλη. Προφανώς ακόμα κι αυτός, όταν με τη βοήθεια του Τσίμα, τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Ανδρέα Λουκάκου και την αρωγή του Αλέκου Κυριτσόπουλου δημιούργησε το τελευταίο του long play δεν υπολόγιζε ότι αυτό θα μεταδιδόταν όταν θα έφευγε για άλλους γαλαξίες. Αλλά όλη αυτή η αφήγηση είχε και τον χαρακτήρα μιας μεγάλης διαθήκης – κι αυτό το είχε σίγουρα στο μυαλό του. Με τον τρόπο του μας έκανε σε αυτή δικαιούχους, μας χάρισε τις καλύτερες ιστορίες που μάζεψε στο πέρασμά του από εδώ. Ο Σαββόπουλος ήταν συλλέκτης ιστοριών από μικρός: αυτή η ικανότητά του τον βοήθησε να γράψει τα πιο πολλά από τα τραγούδια του. Μάζευε, επεξεργαζόταν, δημιουργούσε, μοιραζόταν. Χαρίζοντάς μας, τόσο διά μέσου του βιβλίου όσο και διά μέσου του ντοκιμαντέρ, αυτές τις ιστορίες του, μας έκανε εμάς το τελευταίο του τραγούδι: μας διάλεξε ως πρωταγωνιστές του. Μάλιστα η βοηθός στο κόλπο του μοίρα φρόντισε να συμβεί κάτι υπέροχο: πρώτα γράφτηκαν για αυτόν τα πάντα (και τα αντίθετά τους…) όταν έφυγε, και μετά αυτός γύρισε από τα θυμαράκια για να έχει τον τελευταίο λόγο παραμένοντας Σαββόπουλος, δηλαδή ξεχωριστός, παιχνιδιάρης, πληθωρικός, σοφός και υπέροχος μέχρι το τέλος. Το τέλος; Λάθος. Και έπειτα από αυτό…