Το αγαθό του πολίτη

Το 1978 –με νωπά ακόμη δικτατορία, «Πολυτεχνείο», μεταπολίτευση, κατάργηση της βασιλείας– βρεθήκαμε αντιμέτωποι με τον κύκλο εξέγερση/καταστολή στο Ιράν. Πρόκειται για μοναδικό φαινόμενο στην παγκόσμια ιστορία: τον Ιανουάριο εκείνης της χρονιάς έγιναν διαδηλώσεις υπέρ του εξόριστου αγιατολάχ Χομεϊνί. Πρωτοστατούν φοιτητές θρησκευτικών σχολών, η αστυνομία σκοτώνει πολλούς. Τηρώντας τα ταφικά έθιμα, μετά 40 ημέρες βουβού πένθους έγιναν τα μνημόσυνα των δολοφονημένων – εξελίχθηκαν σε αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις, ακόμη περισσότεροι νεκροί. Ξανά 40 ημέρες πένθους, ξανά μνημόσυνα και διαδηλώσεις με πολλαπλάσιους νεκρούς.

Ταφές, μνημόσυνα, σφαγές, ταφές… όλον τον χρόνο· τον Ιανουάριο 1979 ο Σάχης αναγκάζεται να φύγει, επιστρέφει ο Χομεϊνί, η επανάσταση επιβάλλεται και οδηγεί στο θεοκρατικό καθεστώς που σφαγιάζει σήμερα διαδηλώσεις σαν αυτές που το έφεραν στην εξουσία.

Το 1978, η επιλογή της στήριξης των διαδηλωτών που κατά εκατοντάδες σκότωναν βασιλικός στρατός και αστυνομία με τη στήριξη των Αμερικανών, έμοιαζε αυτονόητη. Τριάντα χρόνια αργότερα, το 2011, αυτονόητη φαινόταν και η στήριξη της «Αραβικής Άνοιξης» – μήπως ήσαν καλύτερα από του σάχη τα καθεστώτα της Τυνησίας, Λιβύης, Συρίας, Αιγύπτου; Χειμώνιασε όμως και εκεί.

Σήμερα, μισό αιώνα μετά, είναι αυτονόητη η στήριξη των διαδηλωτών που δολοφονεί το άθλιο σιιτικό καθεστώς που έχει καταστρέψει τη χώρα; Προφανώς, όταν μικρή χώρα υφίσταται επίθεση από ισχυρή, όταν δυνάμεις καταστολής σκοτώνουν διαδηλωτές, είναι ανθρωπιστικό καθήκον η υποστήριξη του ασθενέστερου ώστε να σωθούν άνθρωποι. Αλλά η απελευθέρωση, η ειρήνη, η δημοκρατία, πού βρίσκονται;

Είχαν προηγηθεί τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες οι αντιαποικιακοί πόλεμοι – έσπειραν σκληρές δικτατορίες σε όλον σχεδόν τον «Τρίτο Κόσμο». Ακόμη νωρίτερα, Ρωσική και Κινεζική επανάσταση. Γνωρίζουμε σήμερα τι ήσαν. Και στην πρώτη νεωτερική δημοκρατία του πλανήτη, ο κυρίαρχος Τραμπ δηλώνει ότι στην άσκηση της εξουσίας δεσμεύεται μόνο από την προσωπική του ηθική. Όποια έχει.

Βεβαιότητες γενεών τινάζονται στον αέρα. Πέρα από τον αυτονόητο ανθρωπισμό, πώς θα ξεχωρίσεις τις δυνάμεις της ειρήνης, της δημοκρατίας, της ισότητας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας; Επιπλέον, τις εξελίξεις τις κρίνουν τα κράτη, τα ισχυρότερα μάλιστα. Υπάρχουν «καλά» κράτη; Μήπως να ορμήσουμε και εμείς στη φάση ώστε, πέρα από αξίες, να έχουμε τουλάχιστον μέρος από τα λάφυρα;

Ο κυνικός θα πει «δεν ορμάς, μπαίνεις στη φάση με προσοχή». Ώστε, αν χρειαστεί, την κατάλληλη στιγμή να στρίψεις, να βρεθείς στη σωστή πλευρά της ιστορίας· αυτή που βρίσκονται τα λάφυρα.

Έτσι κάνουν κράτη και πολιτικοί, δεν χρειάζονται τη συμβουλή μας. Εμείς ως πολίτες ας κρατήσουμε το δικαίωμα και ας αναλάβουμε την υποχρέωση να κρίνουμε σύμφωνα με τις αξίες που μας δίνουν το όλο και σπανιότερο παγκοσμίως αγαθό του πολίτη.