ΗΠΑ, Ρωσία ή Κίνα: Το νέο δίλημμα – Λέγε ρε, με ποιον είσαι τελικά;

Είμαστε με τις ΗΠΑ του Τραμπ ή εναντίον τους; Κι αν είμαστε εναντίον τους, μήπως αυτομάτως τασσόμαστε με τη Ρωσία του Πούτιν και με την Κίνα του Σι; Κι αν δεν είμαστε με κανέναν από αυτούς, μήπως τελικά είμαστε με την Ευρώπη – αλλά ποια Ευρώπη αλήθεια;

Υπάρχει, άραγε, κάποια διαφορετική επιλογή από τις παραπάνω ή είμαστε αναγκασμένοι να επιλέξουμε αναγκαστικά στρατόπεδο, τώρα που ο κόσμος ξαναμοιράζεται, με φωτιά και με μαχαίρι; Να απαντήσουμε, δηλαδή, καθαρά με ποιους θα πάμε και ποιους θα αφήσουμε;

Αναμφίβολα, τα διλήμματα είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, όλων μας. Θα βρεθούμε ενώπιόν τους αρκετές φορές στη διάρκειά της, από παιδιά κιόλας – στις σπουδές και τη δουλειά, στη φιλία και τον έρωτα, στην πολιτική και την οικονομία, στη διασκέδαση και τον έρωτα.

Άλλοτε τα διλήμματα είναι σε μεγάλο βαθμό αντικειμενικά – γιατί έτσι έχουν τα πράγματα. Άλλοτε είναι υποκειμενικά – γιατί έτσι κατηγοριοποιεί καθένας και καθεμία από εμάς τις επιλογές που υπάρχουν. Και άλλοτε είναι τεχνητά – γιατί έτσι συμφέρει αυτούς που τα κατασκευάζουν.

Στην τελευταία κατηγορία ανήκουν εκείνα τα διλήμματα που υπηρετούν την προπαγάνδα και τον πολιτικό-οικονομικό-ιδεολογικό καταναγκασμό. Αυτά, με άλλα λόγια, που στόχο έχουν να μετατρέψουν τον κόσμο σε… πρόβατα που θα πρέπει αναγκαστικά να επιλέξουν μαντρί, ώστε να μην τα φάνε οι λύκοι.

Οι «πάνω» και οι «κάτω»

Η αλήθεια είναι πως τα διλήμματα λειτουργούν αποτελεσματικά για τους «πάνω», αρκετές φορές δε και λυτρωτικά για τους «κάτω». Το γιατί συμβαίνει αυτό είναι σαφές.

Για τους μεν, επειδή προσφέρουν ξεκάθαρες επιλογές και θέτουν συγκεκριμένα όρια και πλαίσια. Είτε αυτό είτε εκείνο – κάτι σαν το «ναι» και το «όχι» σε ένα δημοψήφισμα. Μην ψάχνετε παραπέρα και σε βάθος, δεν έχει νόημα, το έχουμε κάνει εμείς για εσάς, οι ειδικοί. Και γι’ αυτό, σας καλούμε να επιλέξετε άσπρο ή μαύρο.

Για τους δε, επειδή τους απαλλάσσουν από τον κόπο της διατύπωσης ερωτημάτων και της βασάνου που απαιτεί η αναζήτηση των απαντήσεων. Διότι πού να τρέχουμε τώρα να βρούμε τι κρύβεται πίσω από τη «βιτρίνα», πού να ψάχνουμε τα «fake news» μέσα στον κυκεώνα των πληροφοριών που μας κατακλύζει στην εποχή των επικεφαλίδων και των βίντεο λίγων δευτερολέπτων;

Κάπως έτσι, επανερχόμαστε στα αρχικά ερωτήματα. Με τον Τραμπ ή με τον Πούτιν και τον Σι; Με τη δημοκρατία της Δύσης (έστω και αν παραπαίει εδώ και καιρό); Ή με τον αυταρχισμό της Ανατολής και του Τρίτου Κόσμου (έστω και αν και εκεί γίνονται διαδικασίες που μοιάζουν με εκλογές);

Διλήμματα χωρίς τέλος

Υπάρχει και συνέχεια: Με τις παραδόσεις και τον πολιτισμό της Ευρώπης ή με τους αλλόφυλους και αλλόθρησκους του Ισλάμ που θέλουν να την καταλάβουν και να την καταστρέψουν; Με το Ισραήλ που έχει «δικαίωμα στην αυτοάμυνα» ή με τους Παλαιστίνιους που «είναι όλοι τρομοκράτες»;

Με τον Ζελένσκι, το Τάγμα του Αζόφ και τους μισθοφόρους ή με το Κρεμλίνο, τους κατακτητές και τους νοσταλγούς της Μεγάλης Ρωσίας; Με τον Μαδούρο και τους «πραξικοπηματίες τσαβιστές» ή με την Ματσάδο και τη διωκόμενη αντιπολίτευση; Με τον Αγιατολάχ και τους μουλάδες ή με τους νοσταλγούς του Σάχη και τη «βοήθεια που έρχεται»;

Είμαστε με την «πράσινη και ακριβή» ή με τη «βρόμικη και φτηνή» ενέργεια; Με τα ποιοτικά και ακριβά προϊόντα ή με τα υποβαθμισμένα και φτηνότερα; Με τον τουρισμό άνευ ορίων ή εναντίον του;

Αλλά μπορούμε και να μην πάμε τόσο μακριά: Είμαστε με τους αγρότες του διαλόγου (πολλοί από τους οποίους είναι φίλοι της ΝΔ) ή με τους «σκληρούς των μπλόκων» (πολλοί από τους οποίους ανήκουν στο ΚΚΕ); Είμαστε αναφανδόν και χωρίς αστερίσκους υπέρ των Μπελαρά και Ραφάλ ή έχουμε ενστάσεις και κατά βάθος είμαστε φιλότουρκοι;

Η μεγάλη εικόνα

Προφανώς, ο κατάλογος των διλημμάτων δεν έχει τέλος – καθένας και καθεμία θα μπορούσε να προσθέσει ένα ή περισσότερα σε αυτόν. Η ουσία, όμως, έχει καταστεί σαφής. Γι’ αυτό, για να μην χανόμαστε, ας επιστρέψουμε και στη μεγάλη εικόνα όσων διαδραματίζονται σήμερα στον πλανήτη μας.

Είναι γεγονός ότι, στη χώρα που ζούμε, οι περισσότεροι θα σπεύσουν πιθανώς να απαντήσουν ότι προτιμούν τον Τραμπ από τον Πούτιν και τον Σι. Άλλωστε, θα επιχειρηματολογήσουν, ακόμη κι αν ο Τραμπ το έχει παρατραβήξει, η ουσία είναι ότι «ανήκουμε στη Δύση».

Πολλοί, επίσης, θα πουν ότι δεν θέλουν κανέναν τους, μιας και με τις πράξεις τους έχουν κάνει θρύψαλα το διεθνές δίκαιο. Και θα ρίξουν τη ζαριά τους στην αδύναμη σήμερα Ευρώπη – γι’ αυτό, θα προσθέσουν, πρέπει να την ενισχύσουμε πάση θυσία, ακόμη κι αν χρειαστεί να συνηθίσουμε σε φέρετρα.

Άλλοι, τέλος, θα καταλήξουν στο συμπέρασμα πως κανείς δεν θα μας βοηθήσει και είμαστε μόνοι μας ως Ελλάδα και Έλληνες. Άρα, θα πουν, τα κεφάλια μέσα, εθνική ενότητα εδώ και τώρα και μηδενική ανοχή απέναντι σε όσους διαφωνούν στα θεμελιώδη.

Παρ’ όλα αυτά, παρά το γεγονός ότι οι συσχετισμοί κάνουν τα διλήμματα να φαντάζουν συντριπτικά και ανυπέρβλητα, υπάρχει ακόμη μια μερίδα των συνανθρώπων μας και μάλιστα πολύ μεγάλη, που δεν πείθεται. Που εξακολουθεί να πιστεύει πως η ουσία και οι απαντήσεις κρύβονται αλλού.

Υπάρχουν και αυτοί… 

Στην Ουκρανία, για παράδειγμα, θεωρεί πως δεν ξεκίνησαν όλα με τη ρωσική εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου 2022. Ότι απλώς επιλέχθηκε αυτό το πεδίο για να επιλυθούν παλαιότεροι και πιο σοβαροί λογαριασμοί ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, ανάμεσα στη νυν υπερδύναμη και τον αναδυόμενο πόλο που απειλεί την κυριαρχία της.

Στο Ιράν και τη Βενεζουέλα, επίσης, ίσως να «ψυλλιάζονται» (και ο Τραμπ τους βοηθά πολύ σε αυτό) πως όσα γίνονται δεν αφορούν ακριβώς τη δημοκρατία και τα δικαιώματα των λαών. Άλλωστε, αυτοί και αυτές που προβάλλονται σήμερα ως αντίπαλο δέος έχουν λερωμένη τη φωλιά τους, ενώ την ίδια στιγμή υπάρχουν κάποιοι άλλοι «εταίροι και συνομιλητές» με εξίσου ή περισσότερο βεβαρυμμένα μητρώα.

Στην Ευρώπη, τέλος, υπάρχουν εκατομμύρια δύσπιστοι απέναντι στις διακηρύξεις των ηγετών τους, από τους οποίους έτσι κι αλλιώς έχουν καταλάβει εδώ και χρόνια πως δεν έχουν να περιμένουν πολλά και, κυρίως, καλά.

Είναι όλοι αυτοί και αυτές που απαντούν στα διλήμματα που τους τίθενται με διαφορετικό τρόπο από εκείνο που θα ήθελαν όσοι τα εφευρίσκουν και τα θέτουν. Μόνο που, για την ώρα, δεν ξέρουν πώς θα καταφέρουν να ακουστούν και να κάνουν το δικό τους αφήγημα να επικρατήσει.

Γι’ αυτό, αναγκάζονται είτε να υποτάσσονται είτε να μένουν σιωπηλοί, στον «καναπέ» τους. Ηττημένοι τελικά. Και «πρόβατα».