Η μεγάλη φυγή: Εκρηξη – ρεκόρ στις συνταξιοδοτήσεις

Το 2026 παραμένει έτος – κλειδί για χιλιάδες ασφαλισμένους που μπορούν να αξιοποιήσουν μεταβατικές διατάξεις και να αποχωρήσουν με λιγότερα ένσημα και χαμηλότερα όρια ηλικίας, πριν κλειδώσει οριστικά το νέο, αυστηρότερο συνταξιοδοτικό τοπίο. Ετσι χιλιάδες ασφαλισμένοι διατηρούν και το 2026 τη δυνατότητα να αποχωρήσουν στη σύνταξη πριν από τα 62, αξιοποιώντας τα μεταβατικά όρια ηλικίας που παραμένουν ενεργά σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Την ίδια ώρα τη χειρότερη επίδοση των τελευταίων 9 ετών κατέγραψαν οι αιτήσεις συνταξιοδότησης προς τον ΕΦΚΑ, καθώς από την 1η Ιανουαρίου 2025 έως και τις 31 Δεκεμβρίου του προηγούμενου έτους υποβλήθηκαν συνολικά 225.803 αιτήσεις συνταξιοδότησης, αριθμός που αποτελεί ρεκόρ από το 2017, έτος σύστασης και έναρξης λειτουργίας του ΕΦΚΑ!

Η μεγάλη φυγή στη σύνταξη θα συνεχιστεί και το 2026, αν λάβει κανείς υπόψη το γεγονός και μόνο ότι η δαπάνη για συντάξεις προβλέπεται να είναι αυξημένη κατά 1,2 δισ. ευρώ τη φετινή χρονιά. Αν εξαιρεθεί το κόστος της αύξησης των συντάξεων κατά 2,4% που ανέρχεται στα 550 εκατ. ευρώ, τα υπόλοιπα 700 εκατ. ευρώ θα είναι αμιγώς το κόστος που συνεπάγεται για τον ΕΦΚΑ η πληρωμή των νέων συντάξεων με βάση τις αιτήσεις που θα υποβληθούν το 2026. Σύμφωνα με τους ειδικούς στην κοινωνική ασφάλιση, οι παρακάτω τρεις είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους «τρέχουν» στη σύνταξη οι ασφαλισμένοι:

1. Ωρίμαση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των baby boomers. Η συγκεκριμένη γενιά, που χαρακτηρίζεται από έκρηξη γεννήσεων, αναπτύχθηκε στην Ελλάδα μεταξύ 1960 και 1965, αρκετά αργότερα σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Την περίοδο εκείνη καταγράφονταν περίπου 170.000 γεννήσεις ετησίως, όταν σήμερα οι γεννήσεις δεν ξεπερνούν τις 90.000 τον χρόνο.

2. Ανησυχία για πιθανή αύξηση των ορίων ηλικίας από το 2027. Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί προς συζήτηση τέλη 2026 – αρχές 2027, με βάση τη μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται ανά τριετία και εκτιμάται ότι θα αποτυπώσει αύξηση του προσδόκιμου ζωής, που σήμερα ανέρχεται σε 81,5 έτη. Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εργασίας έχει διαβεβαιώσει κατηγορηματικά ότι «δεν υπάρχει καμία συζήτηση για αλλαγή στα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης».

3. Συνταξιοδότηση χωρίς διακοπή εργασίας. Καθοριστικό ρόλο παίζει και η δυνατότητα συνταξιοδότησης χωρίς διακοπή της εργασίας, στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος, όπου η σύνταξη καταβάλλεται στο ακέραιο στους εργαζόμενους συνταξιούχους. Ειδικά στους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους επιστήμονες, 4 στους 5 συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση.

Οι εισφορές και ο πόρος 10% που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι ενισχύουν τα έσοδα του ΕΦΚΑ, την ίδια στιγμή όμως αυξάνονται και οι δαπάνες, καθώς οι συντάξεις καταβάλλονται πλέον χωρίς το πέναλτι του 30%.

Ευνοϊκότεροι όροι

Την ίδια ώρα, οι βασικές ομάδες που μπορούν να αποχωρήσουν εντός του 2026 με ευνοϊκότερους όρους είναι τρεις: μητέρες ανηλίκων, γονείς στο Δημόσιο και ασφαλισμένοι που έχουν εργαστεί σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα (ΒΑΕ). Το καθεστώς των μεταβατικών ηλικιακών ορίων βαίνει σταδιακά προς ολοκλήρωση έως το 2030, οπότε και θα ισχύουν αποκλειστικά τα γενικά όρια συνταξιοδότησης, δηλαδή πλήρης σύνταξη στα 67 και μειωμένη στα 62.

Παράλληλα, διασφαλίζονται πλήρως όσοι έχουν θεμελιώσει ή κατοχυρώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022, καθώς δεν επηρεάζονται από τυχόν μελλοντικές αλλαγές. Υπενθυμίζεται επίσης ότι το δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί οποτεδήποτε, ακόμη και με αναγνώριση πλασματικών ετών, χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση πέραν του προβλεπόμενου κόστους εξαγοράς. Να τονιστεί ότι όσοι επιλέγουν να συνταξιοδοτηθούν με πλήρη σύνταξη πρέπει οπωσδήποτε να συμπληρώνουν, ακόμα και με αναγνώριση πλασματικών ετών (μέχρι 7 έτη στον ιδιωτικό τομέα, μέχρι 12 στο Δημόσιο), το 62ο έτος και 40 χρόνια δουλειάς ή διαφορετικά το 67ο έτος.

Ωστόσο, υπάρχουν και έξι κατηγορίες ασφαλισμένων που διατηρούν το δικαίωμα να αποχωρήσουν νωρίτερα. Πρόκειται για μητέρες ανηλίκων, γονείς εργαζομένους στον δημόσιο τομέα και εργαζομένους σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα (ΒΑΕ) που έχουν τη δυνατότητα να συνταξιοδοτηθούν το 2026, αξιοποιώντας τα μεταβατικά όρια ηλικίας.

1. Οι ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ, άνδρες ή γυναίκες, μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με τη διάταξη των βαρέων και ανθυγιεινών που προβλέπει τη συμπλήρωση 10.500 ημερών ασφάλισης, εκ των οποίων 7.500 ημέρες στα βαρέα, και την ηλικία των 62 ετών για πλήρη σύνταξη ή των 60 ετών για μειωμένη. Οι 10.500 ημέρες ασφάλισης μπορούν να συμπληρωθούν με πραγματικό χρόνο εργασίας, αλλά και με πλασματικό χρόνο ασφάλισης. Αντίθετα, οι 7.500 ημέρες στα βαρέα μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά με πραγματικό χρόνο ασφάλισης. Η σύνταξη σε αυτή την περίπτωση είναι πλήρης, εάν η αίτηση γίνει στην ηλικία των 62 ετών.

Η σύνταξη στην περίπτωση αίτησης στα 60 είναι μειωμένη (η απώλεια συνολικώς στη σύνταξη στα 60, σε σχέση με το αν αποχωρούσαν με πλήρη σύνταξη στην ίδια ηλικία, είναι μόλις 52 ευρώ!).

2. Ανδρες με 4.500 ένσημα. Οι ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ άνδρες μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με τη διάταξη των βαρέων και ανθυγιεινών που προβλέπει τη συμπλήρωση 4.500 ημερών ασφάλισης συνολικά, εκ των οποίων 3.600 ημέρες ασφάλισης στο καθεστώς των βαρέων, και την ηλικία των 62 ετών για πλήρη σύνταξη.

3. Γυναίκες με 4.500 ένσημα. Οι γυναίκες ασφαλισμένες στο ΙΚΑ μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με τη διάταξη των βαρέων και ανθυγιεινών που προβλέπει τη συμπλήρωση 4.500 ημερών ασφάλισης συνολικά, εκ των οποίων 3.600 ημέρες ασφάλισης στο καθεστώς των βαρέων. Οι 4.500 ημέρες ασφάλισης μπορούν να συμπληρωθούν με πραγματικό χρόνο εργασίας, αλλά και με πλασματικό χρόνο ασφάλισης.

4. Μητέρες με ανήλικα τέκνα στο πρώην ΙΚΑ. Οσες είχαν συμπληρώσει ως το 2010 συνολικά 5.500 ημέρες ασφάλισης με ανήλικο τέκνο και έκλεισαν το 55ο έτος της ηλικίας τους έως το 2018. Με αυτές τις προϋποθέσεις, μπορούν να αποχωρήσουν για πλήρη σύνταξη με το νέο όριο ηλικίας των 61 ετών, ακόμη και αν το συμπληρώνουν το 2026 (εάν δεν έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί με μειωμένη).

5. Μειωμένη με 25ετία στο Δημόσιο αφορά «παλαιούς ασφαλισμένους» (ασφάλιση πριν από το 1993), οι οποίοι συμπλήρωσαν τις ηλικίες των 55 (αφορά τις γυναίκες μόνο), 56, 58 και 60 ετών έως 31/12/2022. Θα πρέπει να είχαν 25 έτη ασφάλισης κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012.

6. Εργαζόμενοι σε ΔΕΚΟ – τράπεζες. Μητέρες που είχαν συμπληρώσει 25ετία το 2010 με ανήλικο τέκνο και έκλεισαν το 50ό έτος της ηλικίας τους έως το 2017.