Πού διαφέρει η τεχνητή νοημοσύνη
Οι ανησυχίες για τη δημιουργία μιας «φούσκας» στην τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) έχουν ενταθεί από τις αρχές του 2026, καθώς επενδυτές και φορείς χάραξης πολιτικής προσπαθούν να εκτιμήσουν αν – και πότε – αυτή μπορεί να σκάσει. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι αν οι σημερινές αποτιμήσεις είναι υπερβολικές, αλλά αν το αναδυόμενο επιχειρηματικό μοντέλο της ΤΝ διαφέρει ουσιαστικά από εκείνα προηγούμενων τεχνολογικών επαναστάσεων.
Για δεκαετίες, η κλίμακα αποτελούσε τον βασικό μοχλό απόδοσης και αποτίμησης των τεχνολογικών εταιρειών. Καθώς εφαρμογές, ιστότοποι, ηλεκτρονικά καταστήματα και πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης διεύρυναν τη βάση χρηστών τους, το οριακό κόστος μειωνόταν, τα δικτυακά αποτελέσματα ενισχύονταν και η δυνατότητα επιβολής τιμών αυξανόταν. Οι αποτιμήσεις άρχισαν έτσι να αντανακλούν κυρίως τις μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης και όχι τη βραχυπρόθεσμη κερδοφορία.
Οι δυνάμεις που ανέδειξαν τους νικητές των προηγούμενων τεχνολογικών κύκλων δύσκολα θα κυριαρχήσουν και στην εξάπλωση της ΤΝ, καθώς ο ανταγωνισμός διαμορφώνεται διαφορετικά σε έξι κρίσιμες διαστάσεις.
Πρώτον, οι δαπάνες κεφαλαίου δεν αποτελούν πλέον ένα επιφανειακό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα· συνιστούν ένα ισχυρό εμπόδιο εισόδου. Σε παλαιότερα τεχνολογικά κύματα, οι κεφαλαιακές ανάγκες περιορίζονταν κυρίως στη φάση εκκίνησης και ήταν σχετικά περιορισμένες. Το Facebook είχε συγκεντρώσει μόλις 500.000 δολάρια ως αρχική χρηματοδότηση.
Δεύτερον, η δομή του λειτουργικού κόστους της ΤΝ υπονομεύει τις παραδοσιακές οικονομίες κλίμακας. Σε προηγούμενους τεχνολογικούς κύκλους, το οριακό κόστος ανά χρήστη συρρικνωνόταν όσο μεγάλωναν οι πλατφόρμες. Είτε επρόκειτο για μέσα κοινωνικής δικτύωσης, λογισμικά ή εφαρμογές διαμοιρασμού μετακινήσεων, όπως η Uber, τα κόστη επιμερίζονταν σε μια διαρκώς διευρυνόμενη πελατειακή βάση, επιτρέποντας τη διατήρηση υψηλών περιθωρίων κέρδους καθώς οι εταιρείες μεγάλωναν.
Το τρίτο σημείο στο οποίο η ΤΝ αποκλίνει από τις προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις αφορά την ασθενέστερη και πιο εύθραυστη φύση των αποτελεσμάτων της δικτύωσης. Οι παραδοσιακές τεχνολογικές πλατφόρμες ωφελήθηκαν από μια αυτοτροφοδοτούμενη δυναμική ανάπτυξης: αγοραστές και πωλητές κατευθύνονταν στην αγορά της Amazon ακριβώς επειδή εκεί είχε ήδη συγκεντρωθεί η δραστηριότητα.
Η τέταρτη διαφορά σχετίζεται με τη μετάβαση από τον κατακερματισμό των αγορών στον άμεσο κορεσμό. Οι παλαιότερες τεχνολογικές πλατφόρμες αναπτύσσονταν σε διακριτές μεταξύ τους αγορές: η Google κυριάρχησε στην αναζήτηση, ενώ η Amazon επικεντρώθηκε στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Στοχεύοντας σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως φοιτητές (Facebook) και επαγγελματίες (LinkedIn), οι εταιρείες είχαν τον χρόνο να ωριμάσουν πριν ενταθεί ο ανταγωνισμός.
Πέμπτον, η πολιτική επιρροή έχει πλέον βαρύτητα αντίστοιχη με το μερίδιο αγοράς. Τα προηγούμενα κύματα καινοτομίας δεν απαιτούσαν από τις εταιρείες να αλληλεπιδρούν με κυβερνήσεις και ρυθμιστικές Αρχές στον βαθμό που το επιβάλλει η ΤΝ.