Η τελευταία πράξη ενός άστρου πριν τη “γέννηση” ενός πλανητικού νεφελώματος – Η εντυπωσιακή νέα εικόνα από το Hubble

Μια εντυπωσιακή νέα εικόνα από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble της NASA αποκαλύπτει το δραματικό παιχνίδι φωτός και σκιάς στο Νεφέλωμα Egg, ένα κοσμικό θέαμα που έχει διαμορφωθεί από φρεσκοεκπεμπόμενη αστρική σκόνη. Το νεφέλωμα βρίσκεται περίπου 1.000 έτη φωτός μακριά, στον αστερισμό του Κύκνου, και κρύβει στο κέντρο του ένα αστέρι περιβαλλόμενο από πυκνό σύννεφο σκόνης — σαν έναν «κρόκο» μέσα σε ένα σκοτεινό, αδιαφανές «ασπράδι». Μόνο η οξύτητα του Hubble μπορεί να αποκαλύψει τις περίπλοκες λεπτομέρειες που υποδεικνύουν τις διεργασίες πίσω από αυτή την αινιγματική δομή.

Πρόκειται για το πρώτο, νεότερο και πλησιέστερο προ-πλανητικό νεφέλωμα που έχει ανακαλυφθεί ποτέ. Το προ-πλανητικό νεφέλωμα αποτελεί το μεταβατικό στάδιο πριν από τη δημιουργία ενός πλανητικού νεφελώματος, της φωτεινής δομής αερίων και σκόνης που σχηματίζεται από τα εκπεμπόμενα στρώματα ενός ετοιμοθάνατου άστρου όμοιου με τον Ήλιο.

Το Νεφέλωμα Egg προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για τη δοκιμή θεωριών σχετικά με την ύστερη εξέλιξη των άστρων. Σ’ αυτό το πρώιμο στάδιο, το νεφέλωμα λάμπει αντανακλώντας το φως του κεντρικού άστρου, το οποίο διαφεύγει μέσα από έναν πολικό «οφθαλμό» στο περιβάλλον σύννεφο σκόνης. Το φως αυτό προέρχεται από έναν δίσκο σκόνης που εκτοξεύθηκε από την επιφάνεια του άστρου πριν από λίγους μόλις αιώνες.

Δύο δέσμες φωτός από το ετοιμοθάνατο άστρο φωτίζουν ταχέως κινούμενους πολικούς λοβούς που διαπερνούν παλαιότερες, πιο αργές συγκεντρωτικές καμάρες. Οι μορφές και οι κινήσεις τους υποδεικνύουν βαρυτικές αλληλεπιδράσεις με ένα ή περισσότερα αόρατα συνοδά άστρα, κρυμμένα βαθιά μέσα στο παχύ στρώμα αστρικής σκόνης.

Η φάση πριν από τη γέννηση ενός πλανητικού νεφελώματος

Άστρα όπως ο Ήλιος χάνουν τα εξωτερικά τους στρώματα όταν εξαντλούν τα αποθέματα υδρογόνου και ηλίου. Ο εκτεθειμένος πυρήνας γίνεται τόσο θερμός ώστε ιονίζει το περιβάλλον αέριο, δημιουργώντας τα λαμπερά κελύφη που βλέπουμε σε νεφελώματα όπως το Helix, το Stingray και το Butterfly. Το Νεφέλωμα Egg, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη σε μια σύντομη μεταβατική φάση — το προ-πλανητικό στάδιο — που διαρκεί μόνο λίγες χιλιάδες χρόνια.

Αυτό το χρονικό παράθυρο καθιστά το αντικείμενο ιδανικό για τη μελέτη της διαδικασίας εκτόξευσης της ύλης, όσο τα «ίχνη» της παραμένουν ακόμη ευδιάκριτα. Τα συμμετρικά μοτίβα που καταγράφει το Hubble είναι υπερβολικά τακτικά για να έχουν προκύψει από μια βίαιη έκρηξη, όπως μια υπερκαινοφανή. Αντιθέτως, οι καμάρες, οι λοβοί και το κεντρικό σύννεφο σκόνης φαίνεται να προέρχονται από μια συντονισμένη σειρά γεγονότων στον εμπλουτισμένο με άνθρακα πυρήνα του άστρου.

Η συμβολή του Hubble στην κατανόηση της κοσμικής σκόνης

Γηραιά άστρα όπως αυτό του Νεφελώματος Egg είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία και απελευθέρωση της σκόνης που αποτέλεσε το «σπέρμα» για μελλοντικά συστήματα άστρων, όπως το Ηλιακό μας Σύστημα, το οποίο σχηματίστηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

Το Hubble έχει παρατηρήσει το Νεφέλωμα Egg και στο παρελθόν. Η πρώτη εικόνα στο ορατό φως προήλθε από την κάμερα WFPC2, ενώ το 1997 ακολούθησε μια λήψη στο κοντινό υπέρυθρο φάσμα μέσω του NICMOS. Το 2003, η ACS (Advanced Camera for Surveys) αποκάλυψε το πλήρες εύρος των κυμάτων σκόνης γύρω από το νεφέλωμα, ενώ το 2012 η WFC3 (Wide Field Camera 3) εστίασε στην κεντρική περιοχή, προσφέροντας την πιο καθαρή εικόνα μέχρι σήμερα.

Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble λειτουργεί εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες, συνεχίζοντας να προσφέρει ανακαλύψεις που αλλάζουν τη θεμελιώδη κατανόησή μας για το σύμπαν. Το πρόγραμμα αποτελεί διεθνή συνεργασία μεταξύ της NASA και της ESA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος). Το Goddard Space Flight Center της NASA στο Μέριλαντ διαχειρίζεται το τηλεσκόπιο και τις επιχειρήσεις της αποστολής, ενώ η Lockheed Martin Space υποστηρίζει τη λειτουργία του έργου. Το Space Telescope Science Institute στη Βαλτιμόρη διεξάγει τις επιστημονικές δραστηριότητες του Hubble για λογαριασμό της NASA.