Ο «χάρτης» των ιώσεων: Τι αποκαλύπτει κάθε εβδομάδα ο ΕΟΔΥ

Κάθε εβδομάδα ο ΕΟΔΥ δημοσιοποιεί την έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης αναπνευστικών λοιμώξεων, που λειτουργεί ως «οδηγός» για το ευρύ κοινό, ενημερώνοντάς μας για τη δραστηριότητα της γρίπης, του SARS-CoV-2 και άλλων παθογόνων στην κοινότητα. Ομως, πόσο καλά τη «διαβάζουμε»; Τι ακριβώς αποτυπώνει ο κάθε δείκτης και πώς θα πρέπει να γίνεται η ανάγνωση και ερμηνεία του;

Με αφορμή τα παραπάνω ερωτήματα ο καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Δημήτρης Παρασκευής, στο κείμενο που ακολουθεί και υπογράφει, αναλύει βήμα προς βήμα όλα τα σημαντικά στοιχεία που περιέχει η έκθεση του ΕΟΔΥ και εξηγεί πώς πρέπει να αποκωδικοποιούμε τους δείκτες και τα δεδομένα.

Κρούσματα. Κατ’ αρχάς, ο αριθμός κρουσμάτων γριπώδους συνδρομής ανά 1.000 επισκέψεις στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) αφορά την αναλογία ατόμων με συμπτώματα αναπνευστικού (Influenza Like Illness – ILI) και αποτυπώνει αν η κυκλοφορία των παθογόνων που προκαλούν τα αντίστοιχα συμπτώματα παρουσιάζει αύξηση, μείωση ή σταθεροποιητική τάση.

Ο συγκεκριμένος δείκτης αφορά όλα τα παθογόνα του αναπνευστικού και μας δηλώνει αξιόπιστα τις περιόδους αυξημένης κυκλοφορίας των παθογόνων που προκαλούν συμπτώματα αναπνευστικού. Ο δείκτης αυτός εκτιμάται για όλες τις ηλικιακές ομάδες αλλά και για τέσσερις επιμέρους, αναδεικνύοντας τα επίπεδα κυκλοφορίας των παθογόνων σε διαφορετικές ηλικίες.

Αντίστοιχο δείκτη αποτελεί και ο αριθμός των ατόμων με σοβαρή οξεία αναπνευστική λοίμωξη (Severe Acute Respiratory Illness – SARI) ανά 1.000 εισαγωγές. Αυτός ο αριθμός δηλώνει την αναλογία περιστατικών με σοβαρή νόσο ανά 1.000 εισαγωγές και παρόμοια με τον προηγούμενο δείκτη αποτυπώνει τη διαχρονική τάση της σοβαρής νόσου με λοίμωξη αναπνευστικού στην κοινότητα.

Ποσοστά θετικότητας. Τα ποσοστά θετικότητας είτε σε ασθενείς με γριπώδη συνδρομή σε δομές ΠΦΥ (ILI) είτε σε ασθενείς με σοβαρή οξεία αναπνευστική λοίμωξη που νοσηλεύονται (SARI) δηλώνουν τα ποσοστά συγκεκριμένων παθογόνων στα άτομα με γριπώδη συνδρομή σε δομές ΠΦΥ ή σε άτομα που νοσηλεύονται με σοβαρή οξεία αναπνευστική λοίμωξη. Για παράδειγμα, ο δείκτης θετικότητας για τη γρίπη σε άτομα με γριπώδη συνδρομή δηλώνει το ποσοστό των ατόμων με συμπτώματα γριπώδους συνδρομής που έχουν μολυνθεί με τον ιό της γρίπης. Ο δείκτης μάς αποτυπώνει τα ποσοστά κυκλοφορίας στην κοινότητα συγκεκριμένων παθογόνων και τα αντίστοιχα ποσοστά στα άτομα που νοσηλεύονται με σοβαρή οξεία αναπνευστική λοίμωξη.

Οι δείκτες που αφορούν τον αριθμό νέων εισαγωγών σε νοσοκομεία ή νέων εισαγωγών σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) αφορούν νοσηλείες σε ασθενείς με επιβεβαιωμένη διάγνωση συγκεκριμένων παθογόνων όπως οι ιοί της γρίπης και SARS-CoV-2, αποτυπώνοντας τη διαχρονική τάση νόσου (νέων εισαγωγών και νέων εισαγωγών σε ΜΕΘ) από συγκεκριμένα παθογόνα. Ο δείκτης που αφορά νοσηλείες αποτυπώνει ειδικότερα τη διαχρονική τάση των ατόμων με σοβαρή νόσο που οφείλεται στον ιό της γρίπης και τον SARS-CoV-2.

Νοσηλείες και θάνατοι. Ο αριθμός των νοσηλειών είναι πολύ κρίσιμος δείκτης που αποτυπώνει τη «βαρύτητα» του κάθε κύματος αλλά και την επιβάρυνση στο σύστημα υγείας. Σημειώνεται ότι οι δείκτες νοσηλείας εξαρτώνται από τα επίπεδα κυκλοφορίας του εκάστοτε ιού στην κοινότητα, αλλά επίσης τα επίπεδα κυκλοφορίας των ιών σε ευπαθείς ομάδες πληθυσμού, την εμβολιαστική κάλυψη αλλά και άλλους παράγοντες όπως η ικανότητα του ιού να μολύνει τον πληθυσμό την εκάστοτε περίοδο (ανοσιακή διαφυγή κ.λπ.).

Παρόμοια ισχύει και με τον αριθμό θανάτων από γρίπη και SARS-CoV-2 που αποτυπώνει τον αριθμό των ατόμων με λοιμώξεις από ιούς γρίπης και SARS-CoV-2 που καταλήγουν λόγω των λοιμώξεων αυτών. Και αυτοί οι δείκτες ακολουθούν παρόμοια τάση με την κυκλοφορία των ιών, αλλά αφορούν ένα πολύ μικρό ποσοστό των ατόμων με λοίμωξη αναπνευστικού, κυρίως άτομα που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες. Και αυτοί οι δείκτες εξαρτώνται από τους παράγοντες που αναφέρθηκαν παραπάνω για τις νοσηλείες.

Αστικά λύματα. Τέλος, το φορτίο SARS-CoV-2 και γρίπης στα αστικά λύματα αποτυπώνει τα επίπεδα κυκλοφορίας του κάθε ιού στην κοινότητα και είναι, περίπου, ανάλογο του αριθμού των ατόμων που έχουν μολυνθεί με τον κάθε ιό τη συγκεκριμένη εβδομάδα. Παράλληλα η γονιδιωματική ανάλυση αποτυπώνει τους τύπους παθογόνων που κυκλοφορούν και μας δίνει πληροφορίες των ποσοστών των διαφορετικών παραλλαγών και τύπων ιών γρίπης και SARS-CoV-2.

Συμπερασματικά, ο αριθμός ατόμων με συμπτώματα γριπώδους συνδρομής στην ΠΦΥ και ατόμων με σοβαρή οξεία αναπνευστική λοίμωξη μας αποτυπώνει τη διαχρονική τάση κυκλοφορίας και νοσηλειών όλων των παθογόνων αναπνευστικού. Οι επιμέρους δείκτες όπως η θετικότητα και το φορτίο SARS-CoV-2 και γρίπης στα αστικά λύματα μας δίνουν μια εικόνα του φορτίου ή του ποσοστού λοιμώξεων στην κοινότητα ή στις νέες εισαγωγές που οφείλεται στους συγκεκριμένους ιούς. Παράλληλα οι νέες εισαγωγές αποτυπώνουν την τάση σοβαρών κρουσμάτων με γρίπη και SARS-CoV-2, ενώ ο αριθμός θανάτων δίνει την αντίστοιχη εικόνα του αριθμού των ατόμων που καταλήγουν με COVID-19 και γρίπη. Η ανάγνωση όλων των δεικτών είναι χρήσιμη και αναδεικνύει διαφορετικά δεδομένα για την επιδημιολογική επιτήρηση αναπνευστικών λοιμώξεων.