Ανδρέας Μαζαράκης: «Ο Σουγιούλ κουβαλούσε την ομορφιά της Σμύρνης»

Από τις πολλές αναμνήσεις που τον συνδέουν με τη μουσική του Μιχάλη Σουγιούλ, εκείνη η οποία παραμένει πιο ζωντανή μέσα του αφορά το «Ας ερχόσουν για λίγο», ένα τραγούδι που ο ίδιος θεωρεί «ένα από τα ωραιότερα ερωτικά». Τη μελωδία του την άκουσε όταν ήταν ακόμη παιδί, χωρίς να γνωρίζει τότε πως θα τον ακολουθούσε για πάντα.

Αυτή ακριβώς η βιωματική σχέση με το έργο του Σουγιούλ βρίσκεται στον πυρήνα της παράστασης που επιμελήθηκε ο Ανδρέας Μαζαράκης με τους Μπάμπη Τσέρτο, Γιάννη Χριστόπουλο, Αναστασία Χριστοφιλάκη, Χρήστο Αμβράζη, Αννα Ματσούκα. «Ημασταν στο σπίτι μας στο Μεταξουργείο στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Τότε η ελληνική ραδιοφωνία μετέδιδε μόνο έντεχνα τραγούδια. Τα ρεμπέτικα, όπως είναι γνωστό, ήταν αποκλεισμένα. Το λαϊκό τραγούδι άνοιξε πανιά – ραδιοφωνικά – με τους «Γλάρους» του Πάνου Γαβαλά. Βεβαίως για να είμαστε ακριβείς, όλα τα τραγούδια που χορεύονται και τραγουδιούνται από τον περισσότερο κόσμο λαϊκά δεν είναι;».

Σε αυτό το σημείο ο καλλιτεχνικός επιμελητής της παράστασης «Ας ερχόσουν για λίγο» στέκεται και στη διαδρομή του ίδιου του δημιουργού, τονίζοντας πως ο εικοσάχρονος Σμυρνιός, κατά κόσμον Μιχάλης Σουγιουλτζόγλου, έφτασε στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, φέρνοντας μαζί του τις μνήμες της πατρίδας του, αλλά και ένα ολόκληρο μουσικό σύμπαν.

Γεννημένος στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας το 1906 και εγκατεστημένος στην Αθήνα από το 1922, ο Σουγιούλ αναδείχθηκε σε έναν από τους πιο παραγωγικούς συνθέτες της ελαφράς μουσικής την περίοδο του Μεσοπολέμου αλλά και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, υπογράφοντας περισσότερα από 700 τραγούδια. «Είχε ζήσει την ομορφιά της Σμύρνης και αυτά τα ακούσματα τα κουβάλησε. Ο μουσικός του πλούτος ξετυλίγεται μέσα από ταγκό, βαλς, ρομάντζες, δημοτικοφανή και λαϊκά τραγούδια. Ετσι συνθέτει το ευρύ φάσμα της δημιουργίας του, με έργα όπως «Ασ’ τα τα μαλλάκια σου», «Ας ερχόσουν για λίγο», «Το τραμ το τελευταίο» και «Ο μήνας έχει εννιά» να παραμένουν μέχρι σήμερα ζωντανά, αγαπημένα και διαρκώς παρόντα στη συλλογική μνήμη. Μέσα από αυτά τα τραγούδια, η μουσική του συνεχίζει να συγκινεί, δικαιώνοντας τη βαθιά προσωπική σχέση που ενέπνευσε και τη σημερινή σκηνική της αναβίωση».

Σε πολλά είδη

Στα χρόνια του Μεσοπολέμου και στις πρώτες δεκαετίες μετά τον πόλεμο, το ελαφρό ελληνικό τραγούδι διαμορφώνει ένα ξεχωριστό ηχητικό τοπίο, μέσα στο οποίο η παρουσία του Σουγιούλ αποδεικνύεται καθοριστική. Τα τραγούδια του δεν αποτελούν μόνο δείγματα μιας ιδιαίτερης μουσικής αισθητικής, αλλά και ζωντανά τεκμήρια της καθημερινότητας, της ψυχαγωγίας και της διάθεσης μιας κοινωνίας που αναζητούσε στιγμές ευθυμίας και κομψότητας. «Ο Σουγιούλ γεννήθηκε με την μελωδία στο στόμα του. Ακούραστος με το ακορντεόν του δούλευε ακατάπαυστα. Είχε ένα δύσκολο οδοιπορικό ζωής αλλά κατάφερε να αφήσει έναν μουσικό πλούτο σε πολλά είδη» λέει ο κ. Μαζαράκης.

Η διάδοσή τους μέσα από δίφυλλες παρτιτούρες αποκαλύπτει μια εποχή όπου η μουσική δεν περιοριζόταν στη σκηνή ή στη δισκογραφία, αλλά περνούσε στα σπίτια, γινόταν προσωπική υπόθεση και μέσο κοινωνικής συναναστροφής. Τα πιάνα των αστικών σαλονιών έδιναν νέα ζωή σε αυτά τα τραγούδια, ενισχύοντας τη δημοτικότητά τους και εντάσσοντάς τα στην καθημερινή εμπειρία. Οπως τονίζει ο κ. Μαζαράκης «δεν υπήρχε τηλεόραση. Η ψυχαγωγία του κόσμου ήταν οι αυλές, τα καφενεία»!

Υβριδικό μουσικό ιδίωμα

Ταυτόχρονα, η πορεία των δημιουργών εκείνης της γενιάς φανερώνει και τις απαιτήσεις της πραγματικότητας. Ο Σουγιούλ, όπως και άλλοι συνθέτες, στράφηκε και σε πιο λαϊκότροπες φόρμες, τα λεγόμενα αρχοντορεμπέτικα, ανταποκρινόμενος στις ανάγκες του κοινού αλλά και στη δική του ανάγκη για επιβίωση. «Μέσα από αυτή τη συνάντηση του αστικού ύφους με το λαϊκό στοιχείο, διαμορφώθηκε ένα υβριδικό μουσικό ιδίωμα που σημάδεψε βαθιά την ελληνική μουσική ταυτότητα».