Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας «αναδύθηκε» από τον βυθό και επιστρέφει μετά από 1.600 χρόνια

Μαζικά λίθινα στοιχεία από τον Φάρο της Αλεξάνδρειας ανασύρθηκαν από τον βυθό, σηματοδοτώντας την πιο ολοκληρωμένη φυσική επαναφορά του μνημείου από την κατάρρευσή του.

Η ανακάλυψη δίνει νέα μορφή σε ένα από τα χαμένα θαύματα του αρχαίου κόσμου και επαναπροσδιορίζει όσα μπορούν να γίνουν γνωστά, ανακατασκευασμένα και μελετημένα για την τελική του μορφή και πτώση.

Μια πύλη ξαναβλέπει το φως

Βαριά αρχιτεκτονικά τμήματα που ανελκύστηκαν από το Ανατολικό Λιμάνι της Αλεξάνδρειας επανέφεραν στο φως ένα καθοριστικό κομμάτι του φάρου, ύστερα από αιώνες.

Η άμεση εξέταση των λίθων τεκμηριώθηκε υπό την επιστημονική καθοδήγηση της αρχαιολόγου και αρχιτέκτονος Isabelle Hairy, στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS).

Η ανάλυση συνέδεσε τα ανακτημένα κομμάτια με την κύρια είσοδο του μνημείου.

Τα στοιχεία της πύλης παρέμεναν κάτω από το νερό από τότε που μια σειρά μεσαιωνικών σεισμών κατέστρεψε σταδιακά τον πύργο, σκορπίζοντας τα μεγαλύτερα τμήματά του στον βυθό του λιμανιού.

Η ανάκτησή τους θέτει πλέον σαφή φυσικά όρια στις εικασίες, δημιουργώντας ένα σταθερό σημείο αναφοράς για την επόμενη φάση της ανακατασκευής.

Τι αποκαλύπτουν οι λίθοι

Οι ομάδες ανέλκυσαν 22 γρανιτένια και ασβεστολιθικά μπλοκ, καθένα βάρους σχεδόν 77 τόνων.

Πολλά από αυτά προέρχονταν από την κύρια είσοδο, περιλαμβάνοντας υπέρθυρα, κάθετες πλευρικές πλάκες και κατώφλια.

Τα στυλιστικά χαρακτηριστικά των σκαλισμάτων συνδύαζαν αιγυπτιακές παραδόσεις με ελληνικές τεχνικές, δείχνοντας τη σύζευξη δύο αρχιτεκτονικών σχολών.

Επειδή τα στοιχεία της πύλης καθορίζουν το αποτύπωμα ενός κτιρίου, το σχήμα τους μπορεί να καθοδηγήσει την ανακατασκευή με λιγότερες υποθέσεις.

Χαρτογράφηση του βυθού

Πολύ πριν φτάσουν οι γερανοί, οι ομάδες του CNRS είχαν εντοπίσει τα συντρίμμια του φάρου σε εκτεταμένη περιοχή του λιμανιού.

Μέχρι το 2014, ο υποθαλάσσιος χάρτης τους κατέγραφε σχεδόν 3.000 μπλοκ, ενώ μεταγενέστερες έρευνες ανέβασαν τον αριθμό κοντά στα 5.000 θραύσματα.

Τα ρηχά νερά διευκόλυναν τους δύτες, αλλά η χαμηλή ορατότητα και τα ρεύματα διασκόρπισαν τα ευρήματα σε έκταση περίπου 1,6 εκταρίων.

Ο λεπτομερής χάρτης επέτρεψε ταχύτερη ανάσυρση, καθώς οι ομάδες μπορούσαν να στοχεύσουν συγκεκριμένα τα κομμάτια της πύλης.

Από τις φωτογραφίες στα μετρήματα

Κάθε λίθος φωτογραφήθηκε λεπτομερώς, καταγράφοντας χαρακιές, οπές και ίχνη εργαλείων.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της φωτογραμμετρίας για τη δημιουργία τρισδιάστατων μοντέλων από πολλαπλές λήψεις.

Με τη βοήθεια λογισμικού, οι εικόνες ευθυγραμμίστηκαν και παρήγαγαν ακριβή ψηφιακά αντίγραφα για μελλοντικές μετρήσεις.

Ωστόσο, η θολή ορατότητα και οι μετακινούμενες άμμοι αφήνουν ακόμη κενά, τα οποία θα καλυφθούν με νέες καταδύσεις.

Η ψηφιακή ανακατασκευή του φάρου

Μετά τη σάρωση, οι μηχανικοί συνέθεσαν τα δεδομένα σε ένα ψηφιακό δίδυμο, ένα δυναμικό τρισδιάστατο αντίγραφο που ενημερώνεται με τον χρόνο.

Το λογισμικό επιτρέπει την περιστροφή των λίθων, τη δοκιμή εφαρμογών και την ανίχνευση των σωστών συνδέσεων χωρίς μηχανική παρέμβαση.

Όταν τα μοντέλα ευθυγραμμίζονται, πραγματοποιούνται προσομοιώσεις για να εξεταστεί η στατική αντοχή του πύργου και οι σεισμικές επιδράσεις που οδήγησαν στην κατάρρευση.

Αν και η ψηφιακή εκδοχή δεν αντικαθιστά τον αρχαιολογικό χώρο, επιτρέπει τη σύγκριση διαφορετικών σεναρίων ανακατασκευής χωρίς επιπλέον ανασκαφές.

Η κατάρρευση του πύργου

Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας χτίστηκε στην πρώιμη ελληνιστική περίοδο και καθοδηγούσε τα πλοία επί αιώνες.

Γαλλική γεωλογική μελέτη εξηγεί γιατί ελάχιστος ασβεστόλιθος έχει διασωθεί, καθώς οι μεταγενέστεροι οικοδόμοι επαναχρησιμοποίησαν τα πιο εύκολα επεξεργάσιμα μπλοκ.

Οι επαναλαμβανόμενοι σεισμοί αποδυνάμωσαν τον πύργο, ρίχνοντας τμήματα στο νερό, όπου τα κύματα τα μετέφεραν σε σωρούς δύσκολους στην ερμηνεία.

Επειδή η κατάρρευση συνέβη σταδιακά, οι αρχαιολόγοι εξετάζουν σήμερα κομμάτια από διαφορετικές φάσεις ανακατασκευής, αναμεμειγμένα στον βυθό.

Ίχνη από μέταλλο και ιστορία

Οι επιφάνειες των λίθων φέρουν αυλακώσεις και οπές, δείχνοντας ότι οι κατασκευαστές χρησιμοποιούσαν μεταλλικούς συνδέσμους αντί για παχύ κονίαμα.

Ακαδημαϊκή μελέτη αναφέρει ότι το έργο ολοκληρώθηκε σε μόλις 15 χρόνια, χάρη στη χρήση μεταλλικών συνδέσμων που επιτάχυναν την ανέγερση.

Η ίδια μελέτη υποστηρίζει ότι ορισμένοι γρανιτένιοι μονόλιθοι προήλθαν από το Αμπού Ραουάς, τόπο της Παλαιάς Βασιλείας, συνδέοντας έτσι τον φάρο με παλαιότερες αιγυπτιακές οικοδομές.

Αν η επαναχρησιμοποίηση ισχύει, τότε ο φάρος ενσωμάτωνε ιστορίες από παλαιότερες εποχές, περιπλέκοντας την πλήρη ανασύνθεσή του.

Θάλασσα ως ασπίδα

Η έκθεση των λίθων στον αέρα προκαλεί νέου τύπου φθορές, καθώς οι κρύσταλλοι άλατος αναπτύσσονται κατά το στέγνωμα.

Οι συντηρητές καθάρισαν και σταθεροποίησαν τις επιφάνειες, επιβραδύνοντας την ξήρανση ώστε να μην εμφανιστούν ρωγμές.

Σε πολλές περιπτώσεις προτιμήθηκε η σάρωση και η επανακατάδυση των λίθων, αφού ο σταθερός βυθός προστατεύει καλύτερα από την ατμόσφαιρα.

Οι αιγυπτιακοί κανονισμοί περιορίζουν τη μόνιμη ανάκτηση σε κομμάτια κάτω των 100 κιλών, καθιστώντας τα ψηφιακά αρχεία ζωτικής σημασίας.

Τι μπορεί να προσφέρει η ανακατασκευή

Ένα ολοκληρωμένο μοντέλο θα μπορούσε να αποδώσει στο κοινό την πραγματική κλίμακα του φάρου, χωρίς να εκτεθούν τα ευαίσθητα ευρήματα.

Τα μουσεία θα μπορούν να προβάλλουν διαδραστικές περιηγήσεις και να εξηγούν την αρχαία μηχανική, χρησιμοποιώντας τα σαρωμένα μπλοκ ως αποδείξεις.

Τα κατάλοιπα ενός από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου επανεμφανίστηκαν στη Μεσόγειο, ύστερα από περισσότερο από 1.600 χρόνια κάτω από το νερό.

Ωστόσο, η ψηφιακή ανακατασκευή θα εξαρτηθεί από κομμάτια που ίσως δεν βρεθούν ποτέ, αφήνοντας ορισμένα τμήματα για πάντα αβέβαια.

Ένα θαύμα που ξανασυντίθεται

Συνδυάζοντας τα ανελκυσμένα μπλοκ με χρόνια υποθαλάσσιων σαρώσεων, οι ερευνητές δημιουργούν ένα συνεκτικό σχέδιο ενός εξαφανισμένου τοπόσημου.

Οι μελλοντικές καταδύσεις και η προσεκτική συντήρηση θα καθορίσουν πόσο από τον φάρο θα γίνει δημόσιο θέαμα και πόσο θα παραμείνει κρυμμένο κάτω από τη θάλασσα.