Η «Γενιά Ζ» βουλιάζει στη… μαύρη τρύπα των σόσιαλ μίντια

Η καθημερινή χρήση του Διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ΕΕ παρουσιάζει εντυπωσιακή άνοδο, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat. Συγκεκριμένα, το 2024, το 97% των νέων ηλικίας 16-29 ετών δήλωσε ότι χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο σε καθημερινή βάση, έναντι 88% του συνολικού πληθυσμού. Το 2015, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 89% και 65%, γεγονός που δείχνει σταθερή αύξηση σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αν και με διαφορετικούς ρυθμούς.

Τα παραπάνω στοιχεία έρχονται να επιβεβαιώσουν κάτι ακόμη: μέρα με τη μέρα, η τεχνολογία «ρουφάει» τους νέους όλο και πιο βαθιά στο χάος των πληροφοριών και της εξάρτησης που δημιουργεί, μέσα από μια εικονική πραγματικότητα. Στην εποχή όπου το κοινωνικό «στάτους» αποτυπώνεται μέσα από τα νούμερα σε δημοσιεύσεις στα κοινωνικά μέσα, καθημερινά σπαταλάμε όλο και περισσότερο χρόνο σε εφαρμογές γνωριμιών, επικοινωνίας, περιεχομένου και κοινωνικοποίησης.

Πόση ζωή «χάνει», λοιπόν, η «Γενιά Ζ» σε αυτό το ψηφιακό… πηγάδι χωρίς πάτο; Την απάντηση επιχειρούν να δώσουν έξι νέοι, που μιλούν στα «ΝΕΑ» για τον παράλληλο εαυτό τους στον κυβερνοχώρο.

Μιλούν οι χρήστες

Η Ελενα, 22 ετών φοιτήτρια, την περασμένη εβδομάδα κατέγραψε 33 ώρες παρουσίας στα κοινωνικά μέσα. «Είναι ένας από τους βασικούς τρόπους επικοινωνίας με φίλους και οικογένεια», λέει. Προσθέτει δε πως είναι και μέσο ψυχαγωγίας, καθώς «κάνουμε απέραντες ώρες doom scrolling (ατέρμονη και συνεχής κατανάλωση περιεχομένου), ανοίγοντας την εφαρμογή για να χαζέψουμε ένα reel (βίντεο μικρής διάρκειας) και το ένα γίνεται δέκα, εκατό κ.ο.κ.». Η ίδια διαπιστώνει, επίσης, ότι αν και έχουν εθιστικό χαρακτήρα, ταυτόχρονα γεμίζουν και τον «νεκρό χρόνο» της ημέρας, όπως κατά τις μετακινήσεις.

Η Ελενα πιστεύει πως «δεν αφήνουμε το μυαλό μας να είναι αδρανές και μπαίνουμε σε μια λούπα κατά την οποία συνεχώς ερεθιζόμαστε με πληροφορίες (…) Το μεγαλύτερο κομμάτι του χρόνου που σπαταλάω στα κοινωνικά μέσα εντοπίζεται λίγο πριν τον ύπνο, κάτι το οποίο μάλιστα δεν με βοηθάει στο να κοιμηθώ». Δεν διστάζει να παραδεχθεί πως «αν εξαφανίζονταν από τη ζωή μου, θα αξιοποιούσα αυτές τις ώρες με τους φίλους και τις παρέες μου. Θα ασχολούμουν με κάποια δραστηριότητα όπως ένα μουσικό όργανο και θα αφιέρωνα περισσότερο και ποιητικότερο χρόνο στην καθημερινή μου ζωή. Θα ήθελα να τα αποβάλω από τη ζωή μου, ωστόσο δεν θα μπορούσα να το κάνω γιατί θα σήμαινε σε μεγάλο βαθμό ότι θα αποκοβόμουν από τον κοινωνικό μου περίγυρο».

Εθισμός που εγκλωβίζει

Με 39 ώρες την εβδομάδα να «χάνονται» στα κοινωνικά μέσα, ο Γιώργος – 25 ετών, φοιτητής και εργαζόμενος – διαπιστώνει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρόνου αφιερώθηκε στην επικοινωνία. «Μέσω αυτών των εφαρμογών ανταλλάσσω μηνύματα σε προσωπικές συνομιλίες και ομαδικές με φίλους, αλλά και με την εργοδοσία εκεί όπου δουλεύω. Τον τελευταίο χρόνο έχω βρει επίσης διασκεδαστικό και εθιστικό το σκρολάρισμα στο περιεχόμενο του TikTok, ενώ έχω γνωρίσει και τον κόσμο των εφαρμογών γνωριμιών».

Οπως λέει, «για να ασχοληθώ με τα σόσιαλ, εκμεταλλεύομαι και τον ελεύθερο μου χρόνο και τα διαλείμματά μου στη δουλειά». Οσο για το αν σταματούσαν να υπάρχουν, ο χρόνος θα «μετακινούνταν» από τον κυβερνοχώρο στην πραγματική ζωή. «Θα αξιοποιούνταν σε διάφορες δραστηριότητες όπως το τρέξιμο και το διάβασμα, αλλά και στην αναζωπύρωση του διά ζώσης φλερτ, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει μετουσιωθεί σε swipe right και swipe left σε εφαρμογές γνωριμιών». Και αυτός, όμως, παραδέχεται πως «δεν θα μπορούσα να τα διαγράψω, καθώς η επικοινωνία μου βασίζεται σε αυτά. Παράλληλα, ο εθιστικός χαρακτήρας τους με αποτρέπει από το να τα αποχωριστώ».

Από την πλευρά της, η 24χρονη Παναγιώτα, λόγω της εργασίας της, δεν αφιερώνει παρά μόνο μία με δύο ώρες την ημέρα σε αυτά τα Μέσα. Ακόμη κι έτσι, «αυτό έχει ως επίπτωση να χάνω πολλές φορές ποιοτικές ώρες από τον ελεύθερο χρόνο μου», σημειώνει. «Αν τα αφαιρούσα από τη ζωή μου, θα μπορούσα να διαβάζω ένα βιβλίο ή να ακούω μουσική, ακόμα και να βλέπω μια ταινία. Θα ήθελα να τα περιορίσω, για να μπορώ να αφιερώσω τον χρόνο μου σε κάτι πιο παραγωγικό αλλά και σε κάτι το οποίο θα μπορούσε να με εξελίξει ως άνθρωπο. Το μόνο αρνητικό είναι ότι δεν θα μπορούσα να επικοινωνώ άμεσα με τους ανθρώπους μου που είναι μακριά».

Μου «κλέβουν» από τον ύπνο

Ο Κώστας, 22 ετών και απόφοιτος πανεπιστημίου, καταγράφει το ρεκόρ από όσους και όσες ρωτήσαμε, με περίπου 72 ώρες την εβδομάδα στα σόσιαλ. «Σπαταλώ πάρα πολύ χρόνο σε καθημερινή βάση. Θα ήθελα να τον αξιοποιήσω σε άλλες, διά ζώσης δραστηριότητες, όπως το διάβασμα, η κοινωνικοποίηση, η γυμναστική, αλλά και ο ύπνος. Σίγουρα, η αντικοινωνικότητά μου αυξάνει τις ώρες που περνάω στο κινητό μου, καθώς με διευκολύνει η επικοινωνία μέσα από την οθόνη». Για τον ίδιο, όπως και για τα περισσότερα άλλα παιδιά, αν δεν υπήρχαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα αξιοποιούσε ποιοτικότερα τον χρόνο του και θα ανακάλυπτε νέες δραστηριότητες και νέες ασχολίες, οι οποίες δεν θα είχαν σχέση με το Διαδίκτυο.

«Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αφιερώνω περίπου τέσσερις με πέντε ώρες την ημέρα», λέει και η 18χρονη φοιτήτρια Ανδριάνα. «Αποτελούν πολυεργαλεία στα χέρια μας, το οποία αξιοποιούμε με ποικίλους τρόπους. Για εμένα η πιο βασική χρήση τους είναι η επικοινωνία, με σκοπό τη δημιουργία νέων γνωριμιών αλλά και την κοινωνικοποίηση. Εγώ, όπως ένα μεγάλο κομμάτι της Γενιάς Ζ, χρησιμοποιούμε τα σόσιαλ για ενημέρωση “στο λεπτό”, αλλά και για ψυχαγωγία».

Η ίδια θεωρεί πως αν δεν υπήρχαν αυτές οι εφαρμογές, ο χρόνος που θα απελευθερωνόταν θα πήγαινε κυριότερα στην αποφόρτιση από την καθημερινότητα, μέσω της ξεκούρασης. «Ειδικά στο κομμάτι του ύπνου, έχουν κλέψει ένα μεγάλο κομμάτι από τις ώρες που έχω να κοιμηθώ, καθώς τη στιγμή που πέφτω στο κρεβάτι αρχίζω να σκρολάρω και τελικά καταλήγω να κολλάω στο περιεχόμενο». «Προσπαθώ να κάνω μια ανασκόπηση με τον εαυτό μου και να δω σε καθημερινή βάση πώς μπορώ να αντικαταστήσω τις διαδικτυακές μου δραστηριότητες με άλλες, πιο παραδοσιακές. Για να ψυχαγωγηθώ θα μπορούσα να επιλέξω ένα βιβλίο ή να πηγαίνω σινεμά, ενώ για να επικοινωνώ με τον περίγυρό μου, να βγαίνω περισσότερες βόλτες με τους δικούς μου ανθρώπους».

Τέλος, για τον Βασίλη, έναν εργαζόμενο 21 ετών, το ψηφιακό περιεχόμενο έχει αποδειχθεί παγίδα από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει. «Με το Instagram να αποσπά από μόνο του τις 33 ώρες από τις συνολικά 37 ώρες που βρίσκομαι στα σόσιαλ, η ψυχαγωγία μου πλέον έχει εγκλωβιστεί πίσω από την οθόνη του κινητού. Παρότι εργάζομαι και το μεγαλύτερο μέρος του ελεύθερου χρόνου μου το αξιοποιώ σε εξόδους με φίλους, πάντα βρίσκω χρόνο για να κάνω doom scrolling. Αυτός αφαιρείται κυρίως από τις ώρες που κοιμάμαι, με συνέπεια να έχουν φτάσει τις τέσσερις με πέντε καθημερινά. Τα σόσιαλ έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι μου. Θα ήθελα να τα έχω αποβάλει, ωστόσο ο εθισμός με κάνει συχνά να νιώθω ακόμα και άγχος επειδή έχει περάσει πολύ ώρα που δεν έχω δώσει σημασία στον μικρόκοσμό τους».

Η επωδός είναι ίδια και για τον Βασίλη: «Εμαθα και εγώ όπως και ένα πλανήτης ολόκληρος να ζω μέσα από εφαρμογές, να κοινωνικοποιούμαι και να ερωτεύομαι γύρω από φωτογραφίες, like και replies. Αν κατάφερνα να τα αποβάλω από τη ζωή μου θα ήθελα να αξιοποιούσα τον χρόνο που θα μου έμενε, πηγαίνοντας σε παραστάσεις και συναυλίες ή αναπληρώνοντας τον χαμένο μου ύπνο».