Το σκανδιναβικό νουάρ επεκτείνεται και στα Νησιά Φερόες

Η εξαγωγή σκανδιναβικών μυθιστορημάτων αστυνομικής λογοτεχνίας, το διάσημο πλέον Nordic crime, διευρύνεται σε συνεχή βάση. Μετά τη Σουηδία, τη Νορβηγία και τη Δανία, είχαμε την άνθηση του ισλανδικού νουάρ και εσχάτως το πρώτο δείγμα του αντίστοιχου υποείδους από τα νησιά Φερόες. Πρόκειται για τον Φεροέζο Γιόκβαν Ιζακσεν, που υπογράφει τον «Χορό των νεκρών», σε μια πολύ προσεγμένη έκδοση από τις εκδόσεις Βακχικόν (σελίδες 264, σε μετάφραση Κωνσταντίνας Στασινού). Το βιβλίο να σημειωθεί ότι έχει τιμηθεί με το Βραβείο Petrona του 2024 ως το καλύτερο σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα της χρονιάς και είναι το πρώτο έργο του συγγραφέα που μεταφράζεται στα ελληνικά.

Μια παρέα μαθητών λυκείου, στη διάρκεια μιας εξόρμησης σε ένα απομονωμένο ακρωτήρι των Νησιών Φερόες, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα αποτρόπαιο θέαμα. Ανακαλύπτει το πτώμα ενός άνδρα, ο οποίος αιχμαλωτίστηκε δεμένος με αλυσίδες στα απόκρημνα βράχια του ακρωτηρίου και καταδικάστηκε να πνιγεί ανήμπορος να αντιδράσει με το φούσκωμα της θάλασσας λόγω της παλίρροιας.

Ο δημοσιογράφος Χάνις Μάρτινσον αναλαμβάνει να διερευνήσει την υπόθεση για λογαριασμό της εφημερίδας του. Οσο όμως η προσωπική του έρευνα εξελίσσεται, έρχονται στην επιφάνεια κάποιες στοιχειωμένες υποθέσεις του παρελθόντος, μια σειρά θανάτων με παρόμοια, ανησυχητικά χαρακτηριστικά. Της επίσημης έρευνας των Αρχών ηγείται ο Καρλ Ολσεν, επικεφαλής του Τμήματος Εγκληματολογικών Ερευνών του Τόρσχαβν, παιδικός φίλος του Μάρτινσον, με τον οποίο οι σχέσεις του βρίσκονται σε κρίση.

Οσο ο Μάρτινσον σκάβει στο παρελθόν, βρίσκει κάποια ίχνη που οδηγούν πολλές δεκαετίας πίσω, σε μια τοπική εξέγερση, με μορφή σχεδόν εμφύλιου πολέμου που δίχασε δραματικά την τοπική κοινωνία. Και που οι συνέπειές της γίνονται ακόμα φανερές στο παρόν. Ο Ολσεν αναγκάζεται να εμπιστευτεί τα στοιχεία και τη διαίσθηση του Μάρτινσον, να συντονίσουν από κοινού τις ενέργειές τους και να ριχτούν στο κυνήγι των στοιχειωμένων φαντασμάτων του παρελθόντος. Ή μήπως και του παρόντος; Μόνο που στη διάρκεια αυτού του κυνηγιού ο ρόλος του κυνηγού και του θηράματος δεν είναι τόσο ευδιάκριτος. Κι όσο ο χρόνος τελειώνει, το διακύβευμα είναι η ίδια η ζωή του Μάρτινσον.

«Ο χορός των νεκρών», πρώτο δείγμα της φεροέζικης αστυνομικής λογοτεχνίας όπως προαναφέρθηκε, είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα με κοινωνικές εντάσεις και αποκαλύψεις, που αγγίζουν την ηθική, τη μνήμη και την αδικία στο παρελθόν και το παρόν και προσπαθούν να φτάσουν στις ιστορικές ρίζες ενός εγκλήματος του παρελθόντος.

Το ύφος του Ιζακσεν είναι ατμοσφαιρικό και ρεαλιστικό. Χαρακτηρίζεται από έντονη αφήγηση, καθαρή και ευθύγραμμη, που επικεντρώνεται στην παρουσίαση της ιστορίας και των χαρακτήρων με ρεαλιστικό τρόπο. Η αφήγηση φέρνει τον αναγνώστη μέσα στο σκηνικό των Νήσων Φερόες και σε μια εμπειρία που μοιάζει να «βιώνεις» το τοπίο και το κλίμα, την ατμόσφαιρα απομόνωσης, να εξερευνάς τα απειλητικά βραχώδη παράλια και ταυτόχρονα τις σκοτεινές σχέσεις της τοπικής κοινότητας. Οι λεπτομέρειες στις περιγραφές αντανακλούν έντονα το φυσικό περιβάλλον, απόμακρο, άγριο, με μια σχεδόν ανηλεή ομορφιά, που συμβάλλει στην αίσθηση του μυστηρίου και της έντασης.

Οι χαρακτήρες του έχουν ψυχολογικό βάθος. Σε μεγαλύτερο βαθμό ο Χάνις Μάρτινσον αλλά και ο Καρλ Ολσεν παρουσιάζονται με συναισθηματική και ψυχολογική πολυπλοκότητα, με στοιχεία συναισθηματικού βάρους, κυνισμού αλλά και ενσυναίσθησης.

Αυτή η εστίαση στον εσωτερικό κόσμο και τις εμπειρίες του χαρακτήρα είναι σύνηθες στοιχείο στο σκανδιναβικό νουάρ, στο οποίο ο ντετέκτιβ ή ερευνητής δεν είναι «ήρωας» με υπερδυνάμεις, αλλά άνθρωπος με αδυναμίες και μέσα σε κοινωνικές συγκρούσεις.

Το μυθιστόρημα διατηρεί σταθερό αφηγηματικό ρυθμό: δεν «τρέχει» με έναν υπερβολικά δραματικό τρόπο, αλλά επιλέγει μια κίνηση που ταιριάζει με την ερεύνα και την επίλυση μυστηρίου. Αυτό βοηθά να αναδειχθεί η σύνδεση δράματος, παρελθόντος και παρούσας κατάστασης της κοινωνίας στα Νησιά Φερόες.

Το έργο του Ιζακσεν εντάσσεται ισχυρά στη σκανδιναβική παράδοση του νουάρ. Εστιάζει στο σκοτεινό υπόβαθρο της κοινωνίας, στις ιστορικές κοινωνικές εντάσεις και όχι μόνο στο «ποιος είναι ο δολοφόνος». Αξιοποιεί το φυσικό περιβάλλον με τρόπο που ενισχύει τη μυστηριώδη, σκοτεινή ατμόσφαιρα, συχνά τοποθετώντας τους χαρακτήρες σε δύσκολα, απομονωμένα τοπία. Συνδέει το έγκλημα με βαθύτερα κοινωνικά ή ιστορικά ζητήματα αντί να το βλέπει καθαρά ως ένα «κλασικό whodunit».

Ο Ιζακσεν δεν ανήκει στο «εμπορικό» άκρο του Nordic noir. Εχει μεγαλύτερη σχέση με τον Ιντριδασον, ίσως και με τον μεγάλο Μάνκελ. Και το δικό του νουάρ είναι το νουάρ των μικρών κοινοτήτων, της μνήμης και της συλλογικής ενοχής. Είναι αργό, ατμοσφαιρικό, ηθικά σύνθετο. Είναι αυτό που σε αφήνει με σκέψεις αντί για αδρεναλίνη.

Αργός, μετρημένος ρυθμός, έμφαση στην ατμόσφαιρα και τη μνήμη, παρελθόν που λειτουργεί σαν τραύμα που δεν επουλώθηκε και τοπίο που δεν είναι φόντο, αλλά συναισθηματικός μηχανισμός.

Εξαιρετική η μετάφραση της Κωνσταντίνας Στασινού, σε μεγάλη αρμονία με το ύφος του συγγραφέα.

Jovank Isaksen

Ο χορός των νεκρών

Μτφ. Κωνσταντίνα Στασινού

Εκδ Βακχικόν 2025, σελ. 270

Τιμή 14,80 ευρώ