Το μεγάλο ψηφιακό φίμωτρο του Σουλτάνου
Περίπου το 90% των τουρκικών μέσων ενημέρωσης βρίσκεται ήδη υπό κυβερνητικό έλεγχο. Στον τελευταίο δείκτη των Δημοσιογράφων χωρίς Σύνορα για την ελευθερία του Τύπου, η Τουρκία κατατάσσεται 163η μεταξύ 180 χωρών. Πλατφόρμες όπως το X, το YouTube και το Instagram, λοιπόν, συγκαταλέγονται στους ελάχιστους χώρους που παραμένουν σχετικά ανοιχτοί στην κριτική δημοσιογραφία και τη διαφωνία.
Η έμφαση στο «σχετικά»: η Τουρκία έχει επανειλημμένως περιορίσει την πρόσβαση στα σόσιαλ μίντια σε περιόδους πολιτικές έντασης, επιβραδύνοντας τις συνδέσεις στο Διαδίκτυο. Το έκανε για σχεδόν δύο 24ωρα και μετά τη σύλληψη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, τον Μάρτιο του 2025. Τώρα, όμως, κάνει ένα ακόμα επικίνδυνο βήμα προς ένα σύστημα «απόλυτης ψηφιακής υπακοής».
Πρόσχημα η ασφάλεια
Νέος νόμος για την κυβερνοασφάλεια που τέθηκε σε ισχύ στα τέλη Ιουλίου παραχωρεί στη Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας της Τουρκίας, η οποία υπάγεται στο γραφείο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, την εξουσία να διατάσσει εταιρείες του Διαδικτύου και των επικοινωνιών να εφαρμόζουν κατεπειγόντως μέτρα πριν αυτά εξεταστούν από δικαστή.
Βάσει του νόμου αυτού, η Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας μπορεί να ενεργεί με δική της πρωτοβουλία ή κατόπιν αιτήματος των υπηρεσιών ασφαλείας και πληροφοριών, επικαλούμενη, μεταξύ άλλων, λόγους εθνικής ασφάλειας και δημόσιας τάξης. Οι πάροχοι Διαδικτύου, οι εταιρείες περιεχομένου και φιλοξενίας ιστοτόπων και τα κέντρα δεδομένων οφείλουν να συμμορφώνονται με τις εντολές της εντός δύο ωρών.
Η απόφαση πρέπει να υποβάλλεται σε δικαστή εντός 24 ωρών, ο οποίος έχει στη συνέχεια 48 ώρες για να αποφανθεί. Στο μεταξύ, ο νόμος, ο οποίος μεταφέρει στη Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας σειρά αρμοδιοτήτων που σχετίζονται με το Διαδίκτυο από την αρμόδια εποπτική αρχή τηλεπικοινωνιών της χώρας, την Αρχή Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (BTK), δεν προσδιορίζει ποια μέτρα μπορεί να περιλαμβάνονται στις σχετικές εντολές.
Η Ενωση για την Ελευθερία της Εκφρασης (İFÖD), τουρκική οργάνωση για τα ψηφιακά δικαιώματα που ανέλυσε τη νομοθεσία πριν από την ψήφισή της, προειδοποίησε πως η μεταφορά αρμοδιοτήτων από μια ρυθμιστική Αρχή τηλεπικοινωνιών σε μια υπηρεσία ενταγμένη στη δομή ασφαλείας της χώρας θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη διαφάνεια και τον δικαστικό έλεγχο – τον όποιο δικαστικό έλεγχο υφίσταται στην Τουρκία του Ερντογάν…
Επιπλέον, σημείωσε η İFÖD, η αόριστη διατύπωση του νόμου θα μπορούσε να επιτρέψει στις Αρχές να περιορίζουν την πρόσβαση στο Διαδίκτυο, να επιβραδύνουν την κίνηση δεδομένων, να φιλτράρουν τις διαδικτυακές επικοινωνίες ή να παρεμβαίνουν στις υποδομές του Διαδικτύου πριν εξασφαλιστεί δικαστική έγκριση.
Αυταρχικό καθεστώς
«Το νέο μέτρο είναι βγαλμένο από το εγχειρίδιο ελέγχου της πληροφορίας που εφαρμόζεται σε αυταρχικά καθεστώτα», δήλωσε στους «Financial Times» ο Τόμιουα Ιλόρι, ανώτερος ερευνητής στο Παρατηρητήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. «Οι εξουσίες στον τομέα της κυβερνοασφάλειας δεν θα πρέπει να συγκεντρώνονται στην εκτελεστική εξουσία. Θα πρέπει επίσης να υπόκεινται σε επαρκείς δικλίδες ασφαλείας».
«Ο νέος νόμος δεν αποτελεί απλώς μια διακοσμητική μεταφορά αρμοδιοτήτων στην προεδρία», προσυπέγραψε ο Γιαμάν Ακντενίζ, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Μπιλγκί της Κωνσταντινούπολης και εξέχων υποστηρικτής των ψηφιακών δικαιωμάτων. «Δημιουργεί ένα κέντρο διοίκησης για το καθεστώς ψηφιακής υπακοής της Τουρκίας».
Η Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας ιδρύθηκε με προεδρικό διάταγμα τον Ιανουάριο του 2025 και τον Μάρτιο του ίδιου έτους ανέλαβε, βάσει νόμου, την ευθύνη για τον συντονισμό της εθνικής πολιτικής κυβερνοασφάλειας, την αντιμετώπιση κυβερνοαπειλών και την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Ο νέος νόμος δικαιολογεί τις ευρείες εξουσίες που παραχωρούνται στην τουρκική προεδρία με όρους εθνικής ασφάλειας, περιγράφοντας τον κυβερνοχώρο ως πεδίο «εξίσου ζωτικής σημασίας με τη συμβατική άμυνα» για την προστασία της ψηφιακής κυριαρχίας, των κρίσιμων υποδομών και της δημόσιας τάξης. Αναγνωρίζοντας τις ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια, οι επικριτές του μέτρου επισημαίνουν ότι είναι το ευρύτερο πλαίσιο της τουρκικής λογοκρισίας που καθιστά τον νόμο ανησυχητικό.