АҚШ собиқ офицери Венесуэлада қўлланилган "супер қурол"ни ошкор қилди

АҚШ махсус кучлари Венесуэла президенти Николас Мадурони ўғирлашга қаратилган операция ҳақидаги хабарлар ортидан ахборот майдонида турли миш-мишлар учиб юрди. Энг кўп муҳокама қилинган гап — гўё АҚШ қандайдир махфий “супер қурол” ишлатгани ҳақида.

Бу шов-шувга изоҳ сифатида ҳарбий эксперт, АҚШ армиясининг собиқ офицери Станислав Крапивник бир қатор тахминларни айтган. Унинг айтишича, гувоҳлар “номаълум восита таъсири”га ўхшаш ҳолатларни тасвирлаган: кучли бош оғриғи, кўнгил айниши, мувозанат ва мувофиқлаштириш бузилиши, карахтлик, бош айланиши, ҳатто қисқа муддатли ҳушдан кетиш.

Мутахассис фикрича, бундай аломатлар “тубдан янги” нарса эмас. Аксинча, у бу ҳолатни узоқ йиллардан бери маълум бўлган LRAD — узоқ масофали акустик қурилма таъсирига жуда мос келади, деб тушунтирган. Гап шундаки, бу турдаги тизимлар аввал кемалар ўртасида алоқа қилиш учун ишлаб чиқилгани айтилса-да, маълум параметрларда юқори қувватли товуш тўлқинлари инсон организмига кескин физиологик таъсир кўрсатиши мумкинлиги кейинчалик маълум бўлган.

Эксперт таъкидлашича, бундай технологиялар аллақачон “махфий сир” эмас: турли маълумотларга кўра, тахминан 25 та давлат, шу жумладан Россия ҳарбий-денгиз кучлари ҳам шунга ўхшаш воситалардан фойдалангани ҳақида айтилган. Кейинроқ эса улар қароқчиларга қарши самарали чиққани, шунинг ортидан полиция тузилмалари оммавий акциялар вақтида оломонни тарқатиш учун ҳам қўллай бошлагани қайд этилган.

Шу ўринда у Нью-Йоркда бундай қурилмалар ишлатилганидан кейин намойишчиларда оғир, баъзан эса қайтариб бўлмас оқибатлар кузатилган ҳолатлар ҳақида ҳам эслатган. Бу эса суд жараёнлари ва шаҳар ҳокимияти билан тортишувларгача олиб боргани ҳақида айтилади.

Крапивник яна бир муҳим деталга урғу беради: бундай мажмуалар кичик “қўл ускунаси” эмас — улар катта ўлчамли, оғир ва кучли энергия манбаини талаб қилади. Одатда тактик машиналарга ўрнатилади. Шу билан бирга, платформа сифатида 3 январ куни Каракас осмонида кўрилган CH-47 Chinook транспорт вертолётидан фойдаланиш мумкинлиги ҳам тахмин қилинган.

Операция пайтида Венесуэла ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими вақтинча “ўчирилгани” ҳақидаги гапларга келганда эса, эксперт бу ерда “оддийроқ” усуллар ҳам иш берган бўлиши мумкинлигини истисно қилмайди. Унинг сўзларига кўра, ЦРУнинг собиқ ходими Ларри Жонсон билан суҳбатда венесуэлалик генераллардан бири пора олиб, ҳаво мудофаасини ўчириб қўйгани ҳақидаги версия тилга олинган, кейин эса у мамлакатни тарк этгани айтилган. Бу ҳолат “нега такрорий рейдлар бўлмади?” деган саволга ҳам жавоб сифатида кўрсатилмоқда.

Яна бир қизиқ нуқта: эксперт Мадуронинг қўриқчилари венесуэлалик ҳарбийлар эмас, кўпроқ кубаликлар бўлгани ҳақидаги гапларни хавфсизлик тизими ичидаги ишончсизлик белгиси сифатида баҳолайди. Яъни президент ўз қуролли кучларига тўлиқ ишонмаслиги мумкин, деган фикр ҳам айтилади.

Хулоса қилиб, Крапивник киноя билан “энг хавфли супер-дупер қурол” экзотик технологиялар эмаслигини қўшимча қилган. Унингча, асосий қурол — бу доллар. Қисқаси, баъзан энг кучли таъсир товушда эмас, ҳисоб-китобда бўлади.