Яқин Шарқдаги уруш сабаб ёнилғи нархлари осмонгa чиқди

Фото: Haidar El Asadi/AA/picture allianc

Яқин Шарқдаги кескинлик нафақат сиёсий харитани, балки жаҳон иқтисодиётининг «қон томирлари» бўлмиш энергетика бозорини ҳам ларзага келтирмоқда. Дунё биржаларида газ ва нефть нархлари сўнгги йиллардаги рекордларни янгиламоқда. Zamin.uz халқаро агентликлар маълумотларига таяниб, энергия бозоридаги сўнгги вазиятни таҳлил қилади.

Душанба, 9 март куни Reuters агентлиги Европада газ етказиб бериш бўйича фючерслар сўнгги уч йил ичидаги энг юқори нуқтага чиққанини маълум қилди. Мовий ёнилғи нархи бирданига 19 фоизга қимматлашиб, бир мегаватт-соат учун 63 еврони ташкил этди. Бу атиги бир ҳафта олдинги кўрсаткичдан анча юқоридир.

Таъминот занжиридаги «тромб» ва Ҳўрмуз бўғози

Нархларнинг бундай шиддат билан кўтарилишига АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳарбий ҳаракатлари тез орада тўхтамаслиги ҳақидаги хавотирлар сабаб бўлмоқда.

• Суюлтирилган газ (СТГ): Қатар ва БААдан келадиган танкерлар Ҳўрмуз бўғозидаги беқарорлик туфайли Европага етиб келиши қийинлашмоқда.

• Минтақавий талаб: Исроил қувурларидаги чекловлар сабабли Миср ва Иордания ҳам СТГ бозорида фаол харидорга айланди, бу эса рақобатни кучайтирмоқда.

Тарихий қиёс: Инқироз қай даражада оғир?

Гарчи ҳозирги рақамлар ваҳимали кўринса-да, Bloomberg экспертлари вазиятни совуққонлик билан баҳолашни тавсия этмоқда. Ҳозирги нархлар аввалги энергетика бўронлари давридаги 300 евролик энг юқори чўққидан ҳали анча йироқда. Ҳатто 2022 йил бошидаги 90 евролик кўрсаткич ҳам ҳозиргидан баландроқ эди.

Европа Иттифоқининг позицияси: Европа комиссиясининг маълум қилишича, Иттифоқ давлатларида ёнилғи захиралари етарли. Расмий баёнотга кўра: «Бизни таъминотнинг йўқлиги эмас, балки энергия нархларининг ҳаддан ташқари баландлиги кўпроқ ташвишга солмоқда».

Стратегик захиралар ишга тушадими?

Financial Times ёзишича, G7 мамлакатлари молия вазирлари фавқулодда ҳолатда Халқаро энергетика агентлиги (ХЭА) ихтиёридаги стратегик захираларни бозорга чиқаришни муҳокама қилмоқда.

• ХЭА аъзоларида жами 1,2 миллиард барреллик нефть захираси мавжуд.

• АҚШ расмийлари нархларни жиловлаш учун ушбу захираларнинг чорак қисмини (300–400 миллион баррель) очишни таклиф қилмоқда.

Нефть бозоридаги «аланга»

9 март куни Лондон биржасида Brent нефти нархи кутилмаганда 26 фоизга сакраб, бир баррель учун 116,6 долларга етди. Нью-Йоркда эса WTI маркасидаги нефть 115 долларлик маррани забт этди.

Вазиятнинг кескинлашишига 7 март куни Исроилнинг Эрон энергетика объектларига берган зарбаси ва бунга жавобан Теҳроннинг Форс кўрфазидаги нефть инфратузилмасига ҳужум билан таҳдид қилиши сабаб бўлди. Эрон томони очиқчасига: «Агар сиз нефть нархи 200 доллардан ошишига чидай олсангиз, марҳамат, урушни давом эттиринг», — дея огоҳлантирди.

Дунё энергетика бозоридаги бундай кескинлик яқин кунларда ёнилғи нархларига қандай таъсир қилишини кузатишда давом этамиз. Сизнингча, нефть нархи ҳақиқатан ҳам 200 долларга чиқиши мумкинми?