Трамп Путиннинг Эрон урани бўйича "махфий режа"сини рад этди...

Фото: UPI Photo/imago images

Дунё нигоҳи яна бир бор ядровий таҳдид ва глобал сиёсий ўйинлар марказига қадалди. АҚШ ва Россия етакчилари ўртасидаги телефон мулоқоти Яқин Шарқдаги кескинликни юмшатиши кутилган эди, бироқ Оқ уй Кремлнинг навбатдаги ташаббусига «йўқ» деб жавоб берди. Zamin.uz ушбу мураккаб дипломатик жараённинг парда ортидаги тафсилотларини очиқлайди.

Жорий йилнинг 13 март куни «Axios» портали тарқатган маълумотларга кўра, АҚШ президенти Доналд Трамп Россия раҳбари Владимир Путиннинг Эрон ядровий захиралари борасидаги таклифини қабул қилмади. Гап Эронда сақланаётган, 60 фоизгача бойитилган 450 килограмм уранни Россия ҳудудига олиб чиқиш ҳақида бормоқда.

450 килограмм уран: Нима учун бу шунчалик хавфли?

Путин ва Трамп ўртасида 9 март куни бўлиб ўтган мулоқотда илгари сурилган бу ғоя стратегик жиҳатдан ўта нозик масала ҳисобланади.

• Бомба учун қадам: 60 фоизли бойитилган уранни қурол даражаси (90 фоиз) га етказиш учун бор-йўғи бир неча ҳафта кифоя қилади.

• Арсенал кўлами: Мутахассисларнинг фикрича, мавжуд 450 килограмм захира камида 10 та ядровий бомба яратиш учун етарлидир.

Оқ уйнинг шубҳаси ва дипломатик изланишлар

Америкалик мулозимларнинг таъкидлашича, Вашингтон ураннинг Россияга ўтиши хавфсизликни тўлиқ кафолатлашига ишонмаяпти. АҚШ учун энг муҳим шарт — бу моддаларнинг мутлақо хавфсиз сақланиши ва улар устидан назоратнинг йўқолмаслигидир. Шуниси диққатга сазоворки, Трамп ушбу инқирозни фақат Москва билан эмас, балки Хитой раҳбари Си Жинпинг ва Европа иттифоқчилари билан ҳам фаол муҳокама қилмоқда.

Ҳарбий ечим столда турибдими?

Вазият кескинлашган сари, АҚШ ва Исроил Эроннинг ядровий объектларини жисмоний назоратга олиш учун махсус кучларни юбориш эҳтимолини ҳам кўриб чиқмоқда. АҚШ ҳарбий идораси раҳбари Пит Ҳегсетнинг сўзларига кўра, Вашингтонда «бир қатор вариантлар» мавжуд, бироқ улар ҳамон захираларнинг ихтиёрий равишда топширилишини афзал кўришади.

Тарихга назар: 2015 йилдаги машҳур ядровий келишув (JCPOA) доирасида Россия Эроннинг 11 тонна уранини қабул қилиб, эвазига хомашё берган эди. Аммо 2018 йилда Трамп ушбу шартномадан чиқиб, Теҳронни яширинча қурол яратишда айблаган эди.

Эроннинг позицияси: Муросасизликми ёки тактика?

Теҳрон ўз бойликларини тўғридан-тўғри АҚШга топширишни қатъиян рад этди. Улар уранни ўз ҳудудида, Атом энергияси халқаро агентлиги (АЭХА) назорати остида суюлтиришни таклиф қилган. Бироқ бу вариант ҳам, захиранинг бир қисмини Россияга бериш таклифи ҳам Вашингтонни қаноатлантирмади.

Сизнингча, Путиннинг таклифи ҳақиқатдан ҳам урушга барҳам бериш учун имкониятмиди ёки бу Россиянинг минтақадаги таъсирини оширишга қаратилган юришми? Трампнинг қатъий рад жавоби вазиятни янада кескинлаштирмайдими?