World News in Pashto

په جرمني او اسټراليا کې د ایران د حکومت مخالفو مظاهرچیانو په ملاتړ لاریونونه شوي دي. د لاریونونو ګډونوال وايي، په ایران کې وضعیت تر بل هر وخت زیات خراب شوی دی. په هغه هېواد کې د ډېسېمبر له ۲۸مې راهیسې د ګرانې ضد پیل شوې مظاهرې ژر په حکومت ضد احتجاجونو واوښتې. د بشري حقونو نړیوالې ادارې وايي، په څه باندې دوو اوونیو کې د مظاهرو پر مهال تر ۲،۰۰۰ زیات کسان وژل شوي او تر ۱۸،۰۰۰ زیات نیول شوي، خو مشال راډیو په خپلواکه توګه دا ارقام نه شي تاییدولای. تفصیل د رویټرز اژانس له ویډيوګانو په جوړ رپورټ کې.

په داسې حال کې چې امریکايي ولسمشر ډانلډ ټرمپ د کره سرچینو په حواله ویلي دي چې تهران د مظاهرچیانو وژل درولي او اعدامونه هم بندوي، راپورونه وايي په ایران کې د احتجاجونو شدت نسبتاً کم شوی دی. په ایران کې خلکو د ډېسېمبر پر ۲۸مه د ګرانۍ پر ضد مظاهرې پیل کړې چې ژر په حکومت ضد لاریونونو بدلې شوې. په وروستیو کې په ایران کې ګراني په بېساري ډول زیاته شوې او د نړیوالو اسعارو پر وړاندې د ایراني تومان ارزښت خورا ټیټ شوی دی. د بشري حقونو د څار یوې خپلواکې امریکا مېشتې ادارې د جنورۍ پر ۱۴مه د کره او تایید شویو... Читать дальше...

د نړیوال فضايي سټیشن څلور عمله نن پنجشنبې سهار مهال د ارام سمندر له غاړې سره راښکته شول. دا کسان وروسته له هغه مځکې ته ستانه شول چې د یوه ستورمزلي صحت خراب شو. د امریکا فضایي مرکز( ناسا) د دې ستورمزلیو د ستنیدو تصویرونه خپاره کړي. مایک فینکه او زینا کاردمن امریکایان دي، اولیګ پلاتونوف روسی دی او کیمیا یوی د جاپان دی، دوی ټول نن د امریکا د سان دیاګو له سمندرغاړې سره له فضا راښکته شول.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي چې هغه د ایران له پخواني ولیعهد رضا پهلوي سره خبرې نه دي کړې، او زیاته یې کړه، چې دی نه پوهیږي چې ایا ایرانیان به د هغه مشري ومني، او که دوی دا کار وکړي، نو دا به د ده لپاره ښه وي." ډونالډ ټرمپ په خپل دفتر کې له رویټرز اژانس سره په مرکه کې وویل: "رضا پهلوي ډیر ښه ښکاري، خو دی نه پوهیږي چې په خپل هیواد کې به یې څنګه هرکلی وشي. په ایران کې د روانو پراخو لاریونونو په ترڅ کې، د ژوندی دې وي پاچا او پهلوي به بیرته راشي شعارونه ډیر اوریدل کیږي.

تمه ده چې نن د واشنګتن په غوښتنه د ملګرو ملتو امنیت شورا د ایران په اړه بیړنۍ غونډه وکړي. د بخښني نړیوال سازمان هم په ایران کې د نورو کسانو د وژلو د مخنیوي په پار د امنیت شورا د دې غونډې هیله کړې ده. د ناروې په پلازمینې اوسلو کې میشت د ایران د بشري حقونو موسسې ویلي دي چې په ایران کې د لاریونونو له پيله تر اوسه لږ تر لږه درې زره څلور سوه اته ویشت لاریون کوونکي وژل شوي او په زرګونو نور ټپيان دي. د ایران د بهرنیو چارو ویر عباس عراقچي دا شمیرې ردوي او وایي چې یوازې څو سوه تنه وژل شوي او د دوی حکومت به وروسته دا شمیرې په ډاګه کړي.

په هرات ولایت د رکشاوو په فعالیت د محدودیتونو تر لګېدو وروسته، د ننګرهار ولایت د ترافیکو ریاست هم په دې وروستیو کې په جلال اباد ښار کې د رکشاوو فعالیت محدود کړی او د فعالیت لپاره یې ځانګړي مسیرونه ورته ټاکلي دي. خو دې اقدام په ننګرهار کې یو شمیر رکشا چلوونکي اندېښمن کړي دي. د جلال اباد ښار یو رکشا چلوونکی چې د خپلې ۱۱ کسیزې کورنۍ مشري هم کوي وايي، چې د ننګرهار د ترافیکو ریاست لخوا د رکشاوو پر فعالیت له دوه ورځو راهیسې د محدودیت له امله یې ګټه ډیره کمه شوې ده. ده د موضوع د حساسیت له امله د نوم نه خپرېدو او غږ بدلولو په شرط ازادي راډیو ته وویل... Читать дальше...

په افغانستان کې لاندی کول او د ژمي په موسم کې یې له غوښې استفاده دا د خلکو تر منځ په یو دود بدله شوی.خو نن سبا څنګه، ایا خلک لاندی کوي؟ بې وزلۍ دا دود هم پیکه کړی، که نه لا هم شته داسې کورونه چې شا او خوا ترې د لاندي غوښې د پخولو بویونه خپرېږي؟ معمولاً په مني کې کېږي، خو له غوښې یې بیا په ژمي کې استفاده کېږي. لاندی کول مخکې د افغانستان د بېلابیلو ولایتونو د اوسېدونکو تر منځ ډیر دود و خو اوس یو شمیر خلک وايي، د بېوزلۍ په پراخېدو دا دود هم د خلکو تر منځ پیکه شوی دی. د پکتیا ولایت اوسېدونکي فیصل ازادي... Читать дальше...

بي بي سي په خپل یو تازه راپور کې ویلي دي چې په افغانستان کې د طالبانو په لیکو کې اختلافات پیدا شوي دي. بي بي سي په خپل راپور کې، چې د جنورۍ پر ۱۵مه خپور شوی، ویلي چې د دې ښکارندويي د طالبانو د مشر ملا هبت الله اخوندزاده له هغه غږیز پیغامه کېږي چې نوموړي پکې له خپلمینځي اختلافاتو د ډډې کولو سپارښتنه کړې. مشال راډيو هغه غږیز پیغام نه دی اورېدلی او په خپلواکه توګه یې نه شي تاییدولای. د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د جنورۍ پر ۱۵مه په بیان کې د بي بي سي راپور رد کړ او و یې ویل چې د طالبانو په لیکو کې اختلافات نه شته. Читать дальше...

طالبانو په ننګرهار کې اتلس تنه نیولي دي. دا کسان په شنیوارو ولسوالي کې په دې تور نیول شوې دي چې په پاکستاني روپیو یې راکړه ورکړه کوله. په ننګرهار کې د پولیسو د بیان له مخې چې نن خپور شوی دی، نیول شوي کسان به عدلي او قضایي ادارو ته وسپارل شي. د طالبانو د نوي قانون له مخې په افغانستان کې په بهرنیو اسعارو په ځانګړي ډول پاکستاني روپیو پیرل او پیرودل منع دي. وروسته تر دې چې د اکتوبر په میاشت کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو جګړه وشوه او لارې بندې شوې، د کابل او اسلام اباد... Читать дальше...

په داسې حال کې چې واشنګټن د افغانستان، پاکستان، ایران او روسیې په ګډون د لسګونو هېوادونو وګړو ته د مهاجرت ویزو ورکولو بهیر ځنډولی دی، اسلام اباد وايي پر دې موضوع له امریکايي چارواکو سره په رابطه کې دی.د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر حسین اندرابي د جنورۍ پر ۱۵مه په اسلام اباد کې اوونیزې خبري غونډې ته په وینا کې هیله وښوده چې پاکستانیانو ته د "مهاجرت ورکولو بهیر ژر بحال" شي. نوموړي ټینګار وکړ چې د مهاجرت ویزو ځنډول د مهاجرت په اړه د امریکايي حکومت تګلارې ته د بیاکتنې د عمل برخه ده. دا تر هغې... Читать дальше...

د امریکا ولسمشر ډانلډ ټرمپ وايي، "کره سرچينو" ورته ويلي چې په ایران کې د مظاهرچیانو "وژنې درول شوي" او "اعدامونه به هم نه کېږي."نوموړي د جنورۍ پر ۱۴مه په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته وویل چې په ایران کې پر هم هغه ورځ "ډېر اعدامونه کېدونکي" ول، خو هغه به اوس نه کېږي. هغه زياته کړه، ایران ورته ویلي چې په هغه هېواد کې "وژنې درول شوې" دي او "اعدامونه به هم نه کېږي." ټرمپ وويل چې دا خبره باوري سرچینو ورته کړې او هیله لري چې "ریښتیا" وي. دا په داسې حال کې ده چې د تهران پر ضد د امریکا د پوځي اقدام امکانات... Читать дальше...

د امریکا متحد ایالتونو د افغانستان په ګډون د پنځه اویا هیوادونو اتباعو ته د کډوالۍ د ویزو بهیر دروي. د ویزو د نه ورکولو دا امر به د جنوري له یو ویشتمې پلی شي. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ په ایکسپاڼه کې دا خبر ورکړ، خو د هیوادونو بشپړ لست تر اوسه نه دی خپور شوی. د ځینو رسنیو په وینا په هغو هیوادونو کې چې وګړیو ته به یې د کډوالۍ ویزې نه ورکول کیږي، د افغانستان، پاکستان او سومالیا نومونه یاد شوې دي.

د ننګرهار په بټي کوټ ولسوالي کې یوې چاودنې څوارلس تنه ټپيان کړې دي. په ننګرهار کې د طالبانو امنیه قومانداني نن وویل چې دا کسان د چهارشنبې په ماسپښین د بټي کوټ ولسوالي په سپین خور سیمه کې د ګازو د یوې ډبې د چاودنې له امله ټپيان شوې دي. د سرچنې په وینا د ګازو دا ډبه په یوه هوټل کې چاودلې او ټول ټپيان د هوټل کارکوونکي دي. د دې پیښې ټپيان روغتیایي مرکزونو ته انتقال شوې دي.

د مصر په منصوره ښار کې د الشال او منشیه په نوم د لوبو په یو وړوکي مرکز کې نجونې د پهلوانۍ او ځينو نورو لوبو روزنه ترلاسه کوي. روزونکي وايي چې هغوی د حکومت لخوا پوره مالي ملاتړ او نوي الات نه لري خو پر هغه سربېره یې داسې لوبغاړي پیدا کړي دي چې په ملي او نړیوالو سیالیو کې یې برياليتوبونه ترلاسه کړي دي. انیسې اجمل په دې اړه د رویټرز خبري اژانس له ویډیو دا راپور جوړ کړی دی.

د افغانستان کرکټ بورډ د یوې نوې پالیسۍ له مخې د افغانستان د کرکټ غوره لوبغاړي لکه راشد خان کولی شي چې په کال کې په دریو بهرنیو تجارتي لیګونو کې ولوبوي، خو په کورنیو سیالیو کې یې ګډون هم حتمي دی. کرکټ بورډ پرون چهارشنبې په یوه بیان کې وویل چې دغه پریکړه د بورډ په کلنۍ عمومي غونډه کې شوې او هدف یې دادی چې "د لوبغاړو فزیکي روغتیا او ذهني هوساینه خوندي شي". په بیان کې همدارنګه ویل شوي چې "دا اقدام د لوبیدو د فشار د مدیریت لپاره شوی او غواړي ډاډ ترلاسه کړي چې لوبغاړي د ملي لوبو لپاره په ښه وضعیت کې وي."... Читать дальше...

بریتانیا پرون چهارشنبې د ورځې ناوخته اعلان وکړ چې د دې هېواد سفارت په تهران کې مؤقتاً تړل شوی دی. د آزادې اروپا/ ازادي راډیو د فردا څانګې د راپورله مخې یوه بریتانوي چارواکي ویلي چې د بریتانیا سفیر او د قونسلګرۍ ټول کارکوونکي د امنیتي ارزونو پر اساس او د کارکوونکو د خوندیتوب د لومړیتوب لپاره ایستل شوي دي. دا اقدام په داسې وخت کې کېږي چې ایراني چارواکي هڅه کوي د اسلامي نظام پر ضد پراخ او سراسري اعتراضونه کنټرول کړي او هغه هم داسې مهال چې د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو ځله د مداخلې ګواښ کړی دی. Читать дальше...

اروپايي اتحادیې د اوکراین د بودیجې او پوځي اړتیاوو لپاره د ۹۰ ملیارډ یورو پور تصویب کړ. اروپايي کمیسیون اعلان وکړ چې دغه پور په راتلونکو دوو کلونو کې د اوکراین د مالي اړتیاوو د زیاتې برخې د پوره کولو لپاره ورکوي. دا اقدام په روانه جنوري میاشت کې وروسته لدې کیږي چې د اروپايي اتحادیې مشرانو تیرې دیسمبر میاشتې کې دا غوره کړه چې اوکراین ته د اتحادیې په هیوادونو کې د روسیې د کنګل شویو شتمنیو په ضمانت د "جبراني پور" په ځای د اتحادیې د بودیجې څخه پور ورکړل شي. تېر کال، نړیوال وجهي صندوق (IMF) اټکل وکړ چې... Читать дальше...

د ژغورنې نړیواله کمیټه ، (IRC) وايي اوسمهال په افغانستان کې ۱۷ ملیونه خلک خوراکي مرستو ته بیړنۍ ارتیا لري. خبرپاڼه وايي د افغانستان په سختو زیانمنو سیمو کې ددغې کمیټې څیړنې د لوږې دبحران ژوروالی څرګندوي او لدی امله یې په بامیان ، کنړ او هرات ولایتونو کې خوراکي مرستې زیاتي کړي دي. د IRC موندنې ښيي چې ددوی لخوا په ترسره شوې سروې کې د ۹۵ سلنه ګډونوالو خوراکي مصرف کمزوری دی چې خوړو ته ناکافی لاسرسی ښيي. ۹۵٪ نورو ویلي چې د ژوند ستونزې ګالي ، پیسې له نورو په پور اخلي او خپل طبي معاینات هم ځنډوي . د ژغورنې... Читать дальше...

د کرکټ د نولس کلنو کم عمره لوبډلو دجام لوبې نن د زیمبابوې او نامیبیا په کوربتوب پيلیږي. د دې سیالیو د لړۍ په لومړۍ ورځ به د هند او امریکا، زیمبابوې او اسکاټلنډ او تانزیا او ویسټ انډییز لوبډلې لوبې ترسره کړي. د افغانستان د کرکټ د نولس کلنو کشره لوبډله به خپله لومړۍ لوبه له جنوبي افریقا سره د جمعې په ورځ ترسره کړي. افغانستان د دغو لوبو لپاره د تیاریو په ترڅ دوه تمریناتي لوبې، له آسټرالیا او سریلانکا سره ترسره کړې. د جام سیالیو پای لوبه به د فبرورۍ په شپږمه ترسره شي.

په افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي د پخواني حکومت څخه په نظام باندې د داخلي بنسټونو ۳.۳ ملیارډ افغانۍ پور یې تصفیه کړی دی. د طالبانو د حکومت مالیې وزارت د چهارشنبې په ورځ وویل چې دا پیسې حقیقي او حکمي اشخاصو ته د ۱۴۰۲ مالي کال څخه د ۱۴۰۴ مالي کال د لیندۍ میاشتې ترپایه پورې د عمومي بودجې له لارې تادیه سوي دي. اعلامیه زیاتوي چې دا اقدام داقتصادي ثبات او دوامدارې ودې لپاره شوی او په خصوصي شرکتونو مالي فشار کموي. دا جزئیات نه دي ورکړل شوي چې له تیر حکومت څخه په نظام باندې څومره نور پورونه پاته دي خو... Читать дальше...

دافغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان (AMSO) وايی صمیم نعیمي پلازمینه اسلام آباد کې د پاکستاني پولیسو لخوا نیول شوی دی. سازمان دنعیمي نیول کیدل په کلکه غندي او خپله اعلامیه کې چې د چهارشنبې په ورځ په ایکسپاڼه خپره کړې وايي سره لدې چې ښاغلي نعیمي دفرانسې د سفارت یو رسمي مکتوب درلوده پولیسو نیولی او حاجی کیمپ ته بیولی دی. د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان رئیس حامد عبیدي ازادي راډیو ته وویل چې افغان خبریالان د پاکستان په شمول ګاونډیو هیوادونو کې په ډیر بد وضعیت کې دي او په دې وروستیو کې پاکستان کې دافغان... Читать дальше...

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، ایران د اعتراض کوونکو اعدامونه ځنډولي دي. هغه د "بل لوري ډېرو مهمو سرچینو" په حواله دا خبره وکړه، خو په ټول منځني ختیځ کې کړکیچ لا هم لوړ پاتې دی، ځکه چې د تهران پر ضد د امریکا د پوځي اقدام احتمال شته. ټرمپ پرون چهارشنبې د جنورۍ په ۱۴مه په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته وویل: "هغوی ویلي دي چې وژنې درول شوې دي او اعدامونه به نه ترسره کېږي — نن باید ډېر اعدامونه ترسره شوي وای، خو دا اعدامونه به ونه شي او موږ به دا خبره معلومه کړو." هغه زیاته کړه "موږ ته باوري سرچینو... Читать дальше...